Notos

Çatlaklı Koro: Emine Sevgi Özdamar Edebiyatında Otokurmaca, Kadınlık ve Tarih
Alara Çakmakçı

Emine Sevgi Özdamar’ın edebiyatı ne yalnızca biyografik malzemeyi edebiyata dönüştüren öz-anlatılar ne de yalnızca göç, kadınlık ve siyaseti harmanlayan romanlardır; bunlar, tam da bu yazı boyunca göstermeye çalıştığım gibi, bedenin hafızasıyla dilin kırılması, kişisel olanla toplumsal olanın dolaşıklığı ve kadın öznenin iki dil, iki coğrafya, çoklu iktidar rejimleri arasında kendini yazı içinde yeniden doğurması üzerinden kurulan özgül bir kadın otokurmacası alanı açar. Özdamar’da “ben” hazır, bütünlüklü ve şeffaf bir özne olarak anlatıya taşınmaz, anne karnından fabrika yurtlarına, hamamlardan trenlere, annedilinden dedediline ve Almancanın aksanlı sahasına kadar her eşikte parçalanır, çoğalır, çevrilir, ertelenir ve yeniden kurulur. Bu nedenle de onun yazısı, Cixous’nun çağırdığı anlamda bedenle ve bedende yazılan, eril dilin katılığını içeriden bozan, kahkaha, arzu, korku, yas, göç ve yoksullukla örülmüş dişil bir karşıdil üretirken aynı anda ulus-devletin, patriyarkanın, sınıf disiplininin ve tek dilli modernliğin şiddetini de faş eder. Tam da bu sebeple Özdamar’ın otokurmacası bireysel yaşamöyküsünün estetize edilmesinden ibaret değil, kadın bedeninin, göçmen belleğin ve çok dilli öznenin tarih karşısında geliştirdiği poetik, politik ve etik bir direnme biçimi olarak okunmalıdır. Böylece hayat, gerçekten de iki kapılı bir kervansaray gibi, birinden girilen çocukluk rüyaları ve korkularıyla diğerinden çıkılan sürgün ve gurbet gerçekliğinin, tarihin o amansız rüzgârıyla savrulduğu muazzam ve pek kalabalık bir sahneye dönüşür.

Notos'un Nisan-Haziran, 107. sayısında...