Centrum Cyfrowe

📖 Dziś Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich!

Książki to nie tylko papier i ten jedyny w swoim rodzaju zapach farby drukarskiej, ale przede wszystkim wiedza i idee, które wzmacniają nasze społeczeństwo. W Centrum Cyfrowym wierzymy i wiemy, że nowe technologie potrafią być wspaniałym narzędziem poszerzania dostępu do zasobów bibliotek, archiwów, muzeów, instytucji badawczych oraz naukowych.

Potrzebne są tu jednak systemowe rozwiązania, które:

🔸 wzmocnią instytucje wiedzy we wdrażaniu e-wypożyczeń (na przykład w modelu [niezależnego] Bezpiecznego Użyczania Cyfrowego*),

🔸 będą premiować rozwiązania, w których autorzy i autorki publicznie finansowanych projektów są uczciwie wynagradzani i zachowują prawa do swoich prac, które są publikowane w otwartym dostępie, a nie blokowane przez komercyjnych wydawców**,

🔸 wesprą popularyzację i szeroką edukację społeczeństwa na temat praw autorskich, zasobów domeny publicznej oraz zasobów dostępnych na otwartych licencjach. To wiedza, która przydaje się wszystkim: osobom, które tworzą (nie tylko artystycznie), publikują, edukują, badają, poszerzają swoją wiedzę lub z dowolnych innych względów chcą skorzystać ze swobodnego dostępu do utworów kultury, dziedzictwa historycznego, wiedzy naukowej i materiałów źródłowych***.

Śledzimy nowe regulacje i aktywnie uczestniczymy w konsultacjach wokół proponowanych rozwiązań – na przykład Aktu o Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ERA Act) lub rewizji dyrektywy w sprawie prawa autorskiego na jednolitym rynku cyfrowym (DSM).

🤞 Liczymy, że będą one służyć instytucjom kultury i wiedzy w prężnym realizowaniu ich misji w zmieniającym się świecie, który potrzebuje równego dostępu do rzetelnej wiedzy, różnorodnej twórczości i autentycznych świadectw naszej historii.

__

* Więcej o modelu (niezależnego) Bezpiecznego Użyczania Cyfrowego (Knowledge Rights 21): https://centrumcyfrowe.pl/projekty/raport-e-books-and-secure-digital-lending-in-european-libraries-comperative-analysis-under-national-and-international-law/
** Stanowisko Knowledge Rights 21 ws. praw do wtórnej publikacji: https://centrumcyfrowe.pl/czytelnia/stanowisko-knowledgerights21-ws-praw-do-wtornej-publikacji/
*** Korzystając z okazji do popularyzacji 😉 Przeróżne teksty i skany książek znajdziecie między innymi na portalach: Wolne Lektury, Federacja Bibliotek Cyfrowych, Polona, Europeana.eu lub Internet Archive! 📖

__

1. Aktorka Jadwiga Kossocka z książkami w biblioteczce, 1927, Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna [szukajwarchiwach.gov.pl].
2. Mężczyzna z książką przy reflektorze fotograficznym, 1969, fot. Grażyna Rutowska, Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna [szukajwarchiwach.gov.pl].
3. Turystki czytające na tyłach katedry Notre Dame w Paryżu, 1967, fot. Bauer Sándor/Fortepan, Węgierskie Narodowe Archiwum Cyfrowe, CC BY-SA [europeana.eu]
4. Dziewczynka z książką, fot. Skötsner-Edhlund, Upplands Museum, domena publiczna [europeana.eu].

✌️ Drugie Forum Narodowego Obserwatorium Kultury za nami!

W miniony czwartek i piątek Wrocław stał się miejscem debaty o kondycji badań w sektorze kultury. Dzięki Narodowe Centrum Kultury i Wrocławski Instytut Kultury mogliśmy w świetnej atmosferze rozmawiać o wyzwaniach, korzyściach i wartości idącej za zanurzeniem w dane.

Byliśmy tam i my: Kuba Piwowar i Joanna Sanetra-Szeliga przedstawili wyniki naszego badania „CRE-AI-TIVE. Kreatywni w erze AI”* oraz wzięli udział w dyskusji o technologiach w kulturze, z kolei Maja Drabczyk podzieliła się naszymi (nie zawsze łatwymi… 😉) doświadczeniami z procesów badawczych podczas „Wieczoru Porażek”.

Jakie wnioski zabieramy ze sobą?

🔸 Dialog badających z osobami z badanego obszaru to podstawa. Badacze i badaczki dostarczają precyzyjnych narzędzi i metodologii, ale to specjaliści i specjalistki z instytucji wiedzą, na jakieś pytania potrzebują odpowiedzi w codziennej pracy. Projektowane badania mają być użyteczne, a nie tylko teoretyczne!

🔸 Dyskusje o rozwoju sektora kultury nie powinny opierać się na intuicji, lecz na twardych (i otwartych) danych. Liczby i wnioski z analiz pozwalają nam lepiej argumentować i wykazywać potrzeby sektora, jego odbiorców i współtwórców – a także skuteczniej planować strategie. W czasie Forum trwała też ożywiona dyskusja o jakości danych o kulturze, na które środowisko szukało remedium, np. poprzez wykorzystanie innowacyjnych czy eksperymentalnych metod badawczych oraz ponowne wykorzystanie zgromadzonych wcześniej danych w nowych kontekstach badawczych.

🔸 Etyka i wiedza w dobie AI: Nowe technologie oraz narzędzia oparte o sztuczną inteligencję budziły skrajne emocje. Mocno wybrzmiały postulaty etyczne wokół AI, ale dyskusja pokazała też potrzebę pogłębiania wiedzy o regulacjach wokół tych technologii oraz o istniejących alternatywach do najpopularniejszych, komercyjnych narzędzi – takimi zamiennikami są między innymi polskie modele językowe czy europejskie rozwiązania open source. Potrzebujemy więcej dyskusji opartej o wiedzy, by nie gloryfikować, ale też nie przekreślać nowych rozwiązań. Pamiętamy: technologia to (jeszcze) narzędzie, a kierunek jej rozwoju i wykorzystanie to wciąż nasze, ludzkie wybory – także w kontekście wywierania presji na odpowiednie regulacje.

🔸 Badanie to początek, a nie koniec drogi – to kluczowy wniosek z Wrocławia. Publikacja raportu nie zamyka tematu, tylko go dopiero naprawdę otwiera! Wyniki badań powinny być iskrą do żywej dyskusji, impulsem do zmian w instytucjach i fundamentem, na którym budujemy nowe projekty, a nie tylko dokumentem lądującym w szufladzie.

Cieszymy się, że mogliśmy dołączyć do Forum – dziękujemy Narodowemu Centrum Kultury i Wrocławskiemu Instytutowi Kultury za zaproszenie i organizację świetnego wydarzenia! 👏

__

*📙 Raport z badania „CRE-AI-TIVE. Kreatywni w erze AI” znajdziecie w otwartym dostępie na naszej stronie!
🔗 https://centrumcyfrowe.pl/projekty/cre-ai-tive-badanie-wykorzystania-sztucznej-inteligencji-w-przemyslach-kreatywnych/

📸 Zdjęcia: Alina Metelytsia-Kolisnyk, dzięki uprzejmości Narodowe Centrum Kultury.

„Po prostu wrzuć to w Chata” i „trzeba tylko dobrze zapromptować”? No, nie do końca… 😅

Serdecznie polecamy nadchodzący webinar Kadra Kultury NCK (Narodowe Centrum Kultury), w czasie którego Natalia Cetera (Greszta) z naszego zespołu opowie o wsparciu narzędzi AI w pracy w kulturze.

Kiedy ich użycie ma sens, a w jakich przypadkach jest to ryzykowne? Jak wdrożyć nowe rozwiązania z głową, bezpiecznie i z troską o ludzki element i wartości, które przyświecają w tym sektorze? Oraz czemu wsparcie AI rzadko kiedy oznacza pełne oddelegowanie zadań i ogrom zaoszczędzonego czasu, ale mimo to niektóre nowe opcje mogą być warte rozważenia? 🧑‍💻

Zapraszamy, udział jest bezpłatny!

🗓️ 15 kwietnia (środa), godz. 12:00–13:30
📍 Platforma LiveWebinar
📝 Zapisy: app.livewebinar.com/562-670-048

__

Fot. Bartek Syta