Muzeum Literatury

👁️‍🗨️ W 1975 roku ukazała się "Natura", zbiór felietonów, szkiców i esejów Marii Kuncewiczowej. Ten gorączkowy dokument, potok myśli i spostrzeżeń, zbiega się w punkcie, w którym Kuncewiczowa arcytrafnie diagnozuje kondycję człowieka współczesnego, jego coraz bardziej fantomową naturę w świecie zbudowanym z niekończących się strumieni informacji, faktów, wrażeń i wspomnień.

Maria Kuncewiczowa zmarła 15 lipca 1989 roku w Kazimierzu Dolnym.🖤

"Moja świadomość coraz bardziej staje się stacją węzłową pociągów i przeciągów, mknących z przeszłości w przyszłość i z teraźniejszości we wczorajszość. Tłok aktualnych faktów i odległych wspomnień, dzienniki, periodyki, szmatławe i błyszczące tygodniki, komunikaty radiowe plus telewizyjne, na dachach wieżowców nieustannie sunąca w przód taśma ostatnich wiadomości — i na stole resztka wystrzępionych brulionów, gdzie zanotowałam przeloty cieni i kolory światła,
myśli niesprawdzone i nieważne sceny. Jak się to dzieje, że latem 1971 roku, w obrębie tej samej czaszki (mojej), król Hassan marokański wychodzi zwycięsko z wojskowego puczu, Sudan zrywa z Irakiem, „Apollo 15" odnosi kolejny księżycowy sukces, dolar zapada na zdrowiu, a jednocześnie Bobby z lat pięćdziesiątych, Bobby, którego ślad dawno ostygł na mojej drodze, ciągle jeszcze się bawi porcelanowym Szkotem? Co sprawia, że czaszki starych ludzi nie pękają? „Alas, poor Yorrick"... Nie, nie mogę się zdobyć na współczucie dla Yorricka, którego czaszka, nareszcie pusta, szczerzy zęby do istoty tak dobroczynnej jak grabarz."

Maria Kuncewiczowa, fot. Zdzisław Dolatkowski, zbiory ML.

_____
Maria Kuncewiczowa jest jedną z bohaterek wystawy „Parnas Warszawy. 100-lecie ustanowienia Nagrody Literackiej m. st. Warszawy”.
W komentarzu zamieszczamy link do wykładu Moniki Januszek-Surdackiej, Dom Kuncewiczów - oddział Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym o warszawskich pasażach Kuncewiczowej.

Kilka lat temu, w kolejną rocznicę śmierci Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, pisaliśmy:

"Gdy 9 lipca 1945 roku Maria Pawlikowska-Jasnorzewska umierała w szpitalu w Manchesterze, miała prawo czuć się rozgoryczona. Większą część życia otoczona najwybitniejszymi postaciami przedwojennej, krakowskiej bohemy, ceniona i czytana poetka, w Anglii żyła prawie na marginesie. Jej świat skurczył się do bolesnej świadomości, że rodzice umarli, z siostrą Magdaleną Samozwaniec straciła kontakt a problemy finansowe stały się codzienną udręką. Na to wszystko nałożyła się samotność dosłowna, bo jej mąż, lotnik Stefan Jasnorzewski rzadko dostawał przepustki, więc jedyną formę kontaktu zapewniały listy i potrawy, które jej w miarę możliwości przysyłał, ratując żonę przed piekłem angielskiej kuchni. Czasem mąż kupował futro, za którymi Pawlikowska-Jasnorzewska przepadała. Wbrew pozorom, to praktyczny prezent, bo w chwilach finansowej zapaści można je było spieniężyć."

Fortel na balu maskowym (zwanym życiem), w ostatecznym rozrachunku, chyba się nie powiódł.

trzeba chodzić w masce

poszłam w masce zwinięta w pelerynę ciemną
z oczami zwężonymi
w migocące sierpy
szczęście mnie nie poznało
i tańczyło ze mną
nie wiedząc że to jestem
ja której nie cierpi
i los też mnie nie poznał
i pomyślał sobie
czemuż nie mam dogodzić
tej obcej osobie

(z tomu "dancing")

Fot. NAC

Dostać nagrodę to czasem nieszczęście. 😨

Na wieść o przyznaniu Literackiej Nagrody Nobla Samuel Beckett miał powiedzieć, że „to katastrofa” i odmówił jej przyjęcia. Władysław Reymont nie był lepszy: "Okropne! Nagroda Nobla, pieniądze, sława wszechświatowa i człowiek, który bez zmęczenia wielkiego nie może się rozebrać".
Tadeusz Boy-Żeleński na przyznanie mu w 1933 roku nagrody literackiej miasta Warszawa zareagował zdziwieniem, ale nie mniej zdziwiona była ówczesna prasa, której część nie kryła rozczarowania i starała się przekonać opinię publiczną, że Boyowi nagroda się nie należała.

W 1933 roku Tadeusz Boy-Żeleński wraz z Ireną Krzywicką założyli Ligę Reformy Obyczajów, stowarzyszenie, które walczyło o równouprawnienie kobiet, świadome macierzyństwo oraz prawo do edukacji seksualnej i antykoncepcji, mającej chronić kobiety przed niechcianą ciążą i aborcją. Działalność Ligi spolaryzowała społeczeństwo, a fetowanie Boya-Żeleńskiego nagrodą nabrało wymiaru politycznej i światopoglądowej deklaracji.

Pismo codzienne „ABC” („Informujemy wszystkich o wszystkiem”) w elektryzującej, na poły sensacyjnej relacji, zamieszczonej w nr 104, tak spuentowało zwycięstwo Boya: „Tak tedy Boy-Żeleński został laureatem nagrody literackiej miasta Warszawy. Laureatem za całokształt działalności, a więc nie tylko za przekłady, studja z literatury francuskiej, czy „Znasz li ten kraj”, ale także za „Piekło kobiet”, „Dziewice konsystorskie”, życie świadome, Xawerę Deybell i otrucie Mickiewicza. To proste stwierdzenie ma taką wymowę, że nic już więcej dodawać nie trzeba. Jury nagrody miasta Warszawy wzięło na siebie odpowiedzialność olbrzymią. Odpowiedzialność patronowania – Lidze Reformy Obyczajów.”

Dziennik „Dzień Dobry” w nr 143 z 25 maja 1933 pisał natomiast tak: „Przed odczytaniem orzeczenia o przyznaniu nagrody Boyowi-Żeleńskiemu prawica Rady Miejskiej manifestacyjnie opuściła zebranie. Przed posiedzeniem Rady wejście do ratusza obsadzone zostało przez policję, która zrewidowała kilkudziesięciu młodych ludzi, pragnących dostać się na galerię. Znaleziono przy nich zgniłe jajka i jabłka.”

Tadeusz Boy-Żeleński wygrał w głosowaniu jury jednym głosem z Marią Rodziewiczówną.

Na zdjęciu: Laureaci nagrody miasta Warszawa za rok 1933. Siedzą od lewej: wiceprezes Rady MIejskiej w. Warszawie Maurycy Mayzel, Tadeusz Boy-Żeleński (nagroda literacka), Zofia Stankiewiczówna (nagroda artystyczna), prof. Stanisław Thugutt (nagroda naukowa) i prezydent Warszawy Zygmunt Słomiński, fot. NAC

_____

Tadeusz Boy-Żeleński jest jednym z bohaterów wystawy "Parnas Warszawy. 100-lecie ustanowienia Nagrody Literackiej m. st. Warszawy". Zapraszamy do odwiedzin! 🙂