POMOST

Prace archeologiczno-ekshumacyjne wymagają niekiedy wieloletnich przygotowań i determinacji. Doskonałym tego przykładem jest kwatera wojenna na dawnym cmentarzu ewangelickim w miejscowości Tomkowice, Gmina Strzegom na Dolnym Śląsku. Starania o uzyskanie niezbędnych pozwoleń rozpoczęliśmy już w 2020 roku. Wszelkie zgody otrzymaliśmy dopiero w 2025 roku. Było to możliwe, między innymi dzięki dobrej współpracy z władzami Gminy.

Według dokumentów archiwalnych na cmentarzu ewangelickim w Tomkowicach (wówczas Thomaswaldau) w 1945 roku pochowano ponad 70 niemieckich żołnierzy. Do dziś na powierzchni nie zachowały się żadne ślady grobów z tamtych czasów, a teren został przeznaczony na nowe pochówki w ramach obecnego cmentarza katolickiego. Analiza kartograficzna pozwoliła nam jednak wytypować miejsce do rozpoczęcia prac sondażowych. Już pierwszego dnia działań natrafiliśmy na rząd pojedynczych grobów wojennych. Prace postępują stopniowo ze względu na współczesne zagospodarowanie terenu i znaczną głębokość pochówków. Dotychczas udało nam się odnaleźć groby 33 żołnierzy niemieckich, przy których znajdowało się 11 tak zwanych nieśmiertelników.

Prezentujemy zdjęcia przedmiotów, które odnaleźliśmy przy szczątkach poległych żołnierzy. Systematycznie będą przekazywane do Izba Tradycji Ziemi Strzegomskiej , gdzie będą świadectwem bolesnej historii tych ziem.
Prace w Tomkowicach będziemy kontynuować wiosną przyszłego roku.

Dziękujemy za Państwa obecność w 2025 roku i zachęcamy do śledzenia naszych działań również w roku 2026. Życzymy wszelkiej pomyślności i pokoju!

Przedmiotem badań naszej Pracowni są nie tylko bezimienne groby. W wielu przypadkach znamy personalia i losy osób, które straciły życie w najbardziej krwawym konflikcie XX wieku.

Tak było w przypadku Elisabeth Frenzel. Kobieta ta była ostatnią właścicielką wsi Duczów Mały (niem. Klein Deutschen) w województwie opolskim. Na początku 1945 roku została wyprowadzona z swojej posiadłości do lasu i tam zamordowana przez żołnierzy Armii Czerwonej. Jej głowę rozbito w brutalny sposób. Została pochowana w leśnym grobie znajdującym się w obrębie Wierzbica Górna. Dzięki ludziom dobrej woli pamięć o Elżbiecie przetrwała ponad 80 lat.

Teraz nadszedł czas, aby przenieść jej szczątki do poświęconej ziemi. Spocznie wraz z innymi ofiarami II wojny światowej na cmentarzu wojennym w Nadolicach Wielkich pod Wrocławiem.

Krzyż i nagrobek pozostały w lesie, aby przypominać o tragediach jakie spotykały ludność cywilną w czasie wojen. Dziękujemy za informacje i wsparcie Stowarzyszeniu Miłośników Ziemi Kluczborskiej PowiAktywni oraz osobiście panu Andrzej.