JIO Studio

AKO SI RETIRED MASTER SERGEANT JOHNNY CABICO: ANG KARANASAN NG ISANG RANGER SA LABAN NOONG 1993.

Magandang araw sa ating lahat. Ako po si Retired Master Sergeant Johnny Cabico ng Philippine Army, . Ako ay nagretiro noong April 2008.

Sa aking mahabang panahon bilang sundalo, marami akong natutunan at naranasan, lalo na bilang isang Ranger. Ang Ranger Class ko ay Class 86 noong 1987. Marami akong karanasan sa serbisyo militar na hindi ko kailanman malilimutan, lalo na noong nasa PET Company pa ako.

Hindi ko na lahat maisasalaysay dahil marami na ring naibahagi ang aking mga kasamahan na sina Master Dale, Master Pason, Master Bernis, at Master Stepan. Ang mga karanasan na kanilang ikinuwento ay kasama rin namin. Ngunit may isang pangyayari na hindi ko pa gaanong naibahagi noon—ang nangyari sa Barangay Kimay noong panahon na ang platoon leader namin ay si Lieutenant mina.

Taong 1993 iyon, panahon ng Mahal na Araw.

Noong araw na iyon, naka-istambay kami at biglang dumating ang utos na magpatrolya. Agad kaming nag-organisa ng dalawang seksyon. Ako noon ang scout ng first team.

Habang kami ay naglalakad papunta sa lugar ng operasyon, may nasalubong kaming mga tao. Marami pang bahay sa paligid at hindi pa ganoon kataas ang bundok na aming inaakyatan.

Bilang scout, ako ang nasa unahan. Habang nagmamasid ako, nakita ko ang dalawang bata at isang matanda. Narinig kong nagsasalita sila ng salitang Igorot. Dahil ako ay ipinanganak sa Ilocos, naiintindihan ko ang kanilang salita.

Narinig ko ang sinabi ng isang bata:

"Tatay, ang daming NPA."

Ang ibig niyang sabihin ay nakita niya kaming mga sundalo at napagkamalan niya kaming mga NPA na nasa bundok. May kasabay din kaming isang babae na may dalang bag na nakisabay lamang sa aming paglalakad dahil papunta rin siya sa bundok.

Agad kong sinabi kay Lieutenant mina ang narinig ko.

"Sabi ng bata, may sundalo raw sa taas. Maghanda tayo dahil baka may makita tayong kalaban."

Sinabi niya sa akin na maging alerto at magpatuloy kami.

Dumating kami sa isang mataas na lugar kung saan kami nag-arbor. Sa bundok, mahalaga ang security bago magpahinga. May bahay sa ibaba at kami ay nasa mataas na bahagi.

Tahimik ang lugar. Walang anumang ingay. Kaya natulog kami.

Madaling araw na, mga 6:00 ng umaga, nang maghanda na kami para kumilos. Biglang gumana ang scanner namin, isang PRC-77 scanner. May narinig kaming nagsasalita.

Malakas ang boses at parang nasa malapit lamang.

Sabi namin:

"Sir, ang lakas naman ng boses."

Narinig namin ang salitang Ilocano:

"Mamati kayo, awan nanginahanglan sa utatka."

Ang ibig sabihin nito sa Tagalog ay:

"Maniwala kayo, walang hapon ngayon."

Noong panahon na iyon, tinatawag ng mga tao ang sundalo na "Hapon" dahil sa unang panahon.

Sinabi ni Lieutenant mina:

"Mag-verify tayo. Bumaba muna kayo dahil malakas ang boses."

Alas sais ng umaga nang bumaba kami ng first team. Naiwan muna ang second team.

Ako ang scout ng first team. Sumunod sa likod si Lieutenant mina.

Pagbaba ko, nakita ko ang isang bahay. May batang nakaupo sa hagdan.

Anim na taong gulang lamang ang bata.

Sinabi niya:

"Sir, awan NPA, awan NPA."

Sa Tagalog:

"Sir, walang NPA."

Tumakbo ako papunta sa pintuan ng bahay at nakita ko ang maraming pinggan sa ibaba. Ibig sabihin, may mga taong kumain doon.

Hindi ko na pinasok dahil may kasama akong tropa. Bumalik ako sa trail para magbigay ng seguridad habang ang ibang kasama ko ay nag-search.

Habang nasa daanan ako, nakita ko ang mga bakas ng paa.

Hindi ito normal na lakad. Malalayo ang pagitan ng mga yapak, parang nagmamadaling tumakbo ang mga tao.

Naisip ko:

"Baka na-monitor nila kami kaya sila tumakbo."

Sinabi ko sa team leader:

"Sir, parang may nagluto, may kumain, at may dumaan dito."

Sinabi niya:

"Sundan mo lang ang footprint."

Sinundan ko ang mga bakas habang papalayo nang papalayo ang trail. Habang sinusundan ko ito, dumadami ang footprints.

Dinala ako ng trail papunta sa mataas na bahagi ng bundok.

Habang papalapit ako, biglang may putok.

Hindi ako agad tinamaan dahil natakpan ako ng talahib. Pagtingin ko, nakita kong may kalaban.

Ang team leader ko ay binabaril na rin.

Sinabi niya sa akin:

"Baba ka na dito, payungan kita."

Ang ibig niyang sabihin ay siya ang magbibigay ng cover para makagalaw ako.

Paggalaw ko, doon na nagsimula ang matinding putukan.

Tatlo kaming nagkaroon ng labanan doon. Gumamit ako ng M23 at patuloy kaming lumaban.

Nang makarating ako sa lugar kung saan naroon ang mga kasama ko, nakita kong maraming tinamaan.

May tama sa katawan, may tama sa kamay.

Nakita ko si mina.

"Sir, baba na tayo."

Pero doon ko nakita ang matinding nangyari—tinamaan siya at lumabas ang kanyang bituka.

Gayunpaman, patuloy pa rin siyang nagbigay ng utos.

Sinabi niya:

"Baba na kayo."

Dahil hindi makapagpatuloy ang kalaban habang nasa pwesto kami, bumaba kami kasama ang team upang mailigtas siya.

Doon ko nakita ang tunay na tapang ng isang Ranger.

Habang siya ay sugatan, sinabi niya:

"Kunin niyo ang K-Pas ko. Kunin niyo ang baril ko. Ituloy niyo ang laban. Ako na lang ang maiiwan dito. Dalawa na lang ang granada ko."

Narinig namin iyon at halos sabay-sabay kaming napamura dahil ayaw naming iwan ang aming opisyal.

Sabay-sabay naming sinabi:

"Walang iwanan."

Sinabi niya na may isa pang patay na kalaban at kailangan naming magpatuloy.

Habang tumataas ang tensyon, umakyat si Team Leader Dupay sa posisyon ng kalaban.

Nakita namin siyang umakyat sa mataas na lugar.

Sinabi niya:

"It's time."

Alam niyang delikado ang kanyang gagawin.

Sumunod kami at sinubukan naming umakyat, pero marami ang kalaban. May humigit-kumulang animnapu sila.

Kami ay nasa ibaba habang sila ay nasa mataas na lugar.

Biglang may lumapit na kalaban na may dalang granada.

Bumagsak ako sa lupa at narinig ko ang sunod-sunod na pagsabog.

Tatlong granada ang narinig ko.

Dahil kabisado ko ang tunog, alam kong tatlo iyon.

Patuloy kaming lumaban.

Dumating ang iba naming kasama at nagkaroon ng matinding sagupaan.

Sa laban na iyon, maraming nasugatan ngunit walang sumuko.

Bumalik ako sa bahay na aming dinaanan upang kumuha ng kagamitan na makakatulong sa paglikas kay mina. Gumamit kami ng kahoy upang mailipat siya dahil hindi na namin siya kayang buhatin nang maayos.

Lahat kami ay sugatan.

Dumating ang reinforcement mula sa 77th Infantry Battalion.

Ngunit kahit sila ay tinamaan din dahil sa lakas ng putukan.

Ang labanan ay nagsimula mula alas onse ng tanghali hanggang alas sais ng gabi.

Nagtaka kami kung bakit napakaraming kalaban.

Kalaunan nalaman namin na ang nakaharap namin ay isang malaking grupo ng NPA noong April 3, 1993.

Apat na commander at isang overall commander nila ang napatay sa engkwentro.

Pagkaraan ng isang linggo, may limang NPA ang sumuko sa aming kampo. Ininterview sila upang malaman kung sino ang mga namatay.

Doon namin nalaman kung gaano kalaki ang naging epekto ng laban na iyon.

Namatay pala ang kanilang mga pangunahing lider kaya biglang humina ang kanilang operasyon sa Luzon.

Ang araw na iyon ang isa sa mga hindi ko malilimutang karanasan bilang Ranger.

Doon ko nakita ang tunay na espiritu ng isang Ranger.

Kahit sugatan, kahit nasa bingit ng kamatayan ang aming opisyal, hindi namin siya iniwan.

Hindi kami umatras.

Hindi kami sumuko.

Nagtiwala kami sa isa't isa.

Iyon ang tunay na kulay ng isang Ranger—ang unity, skill, spirit, stamina, courage, at determination.

Sa aking mga kasamahan na nasa kabilang buhay na, hindi ko kayo malilimutan.

Ipinakita natin kung ano ang tunay na Ranger.

Kahit sugatan, kahit mahirap ang sitwasyon, patuloy tayong lumalaban.

Iyan ang karanasan ko noong Mahal na Araw ng 1993.

Ako si Retired Master Sergeant Johnny Cabico.

Isang Ranger noon, isang sundalo magpakailanman.

Kapitan Eduardo Rusca: Ang Tahimik na Saksi sa Huling Sandali ni Heneral Antonio Luna

Hindi lahat ng bayani ay nabibigyan ng bantayog o napapasama sa mga aklat ng kasaysayan. May ilan na ang naging pinakamahalagang ambag ay ang mabuhay upang isalaysay ang katotohanan. Isa sa kanila si **Kapitan Eduardo Rusca**, ang opisyal na nakasama nina Heneral Antonio Luna at Koronel Francisco "Paco" Roman sa kanilang huling paglalakbay patungong Cabanatuan noong 1899.

Ipinanganak noong **1873**, kabilang si Rusca sa mga opisyal na pinagkakatiwalaan ni Heneral Luna. Kilala siyang tapat sa Republika at naniniwala sa mahigpit na disiplina na isinusulong ng heneral sa hukbong Pilipino.

Noong **Hunyo 5, 1899**, sinamahan niya sina Luna at Roman sa pagpunta sa Cabanatuan matapos makatanggap ng paanyaya para sa isang pulong na iniuugnay kay Pangulong Emilio Aguinaldo. Ang inakala nilang isang opisyal na pagpupulong ay nauwi sa isa sa pinakakontrobersiyal at pinakamalungkot na pangyayari sa Rebolusyong Pilipino.

Sa Cabanatuan, pinaslang sina Heneral Luna at Koronel Roman. Ayon sa mga salaysay ng mga historyador, isinagawa ang pag-atake ng mga sundalo ng **Kawit Battalion** sa pamumuno ni Kapitan Pedro Janolino. Sa gitna ng kaguluhan, nakaligtas si Kapitan Rusca ngunit siya ay inaresto matapos ang insidente.

Ang kanyang pagkaligtas ang dahilan kung bakit naging isa siya sa pinakamahalagang saksi sa trahedya. Bagama't hindi niya nailigtas ang kanyang mga nakatataas, naipamana naman niya sa kasaysayan ang mga detalyeng tumulong upang maunawaan ng mga susunod na henerasyon ang tunay na nangyari sa araw na iyon.

Hindi naging madali ang kanyang naging buhay matapos ang insidente. Ang pagkawala ng kanyang heneral at kasamahan ay nag-iwan ng malalim na sugat na hindi lamang pisikal kundi emosyonal din. Sa halip na pumasok sa politika o maghangad ng mataas na katungkulan, pinili niyang mamuhay nang tahimik bilang isang pribadong mamamayan.

Sa paglipas ng panahon, ibinahagi ni Kapitan Rusca ang kanyang alaala tungkol sa nangyari sa Cabanatuan sa historyador na si **Juan Villamor**. Ang kanyang salaysay ay naging mahalagang sanggunian sa pag-aaral ng isa sa pinakamahalagang kabanata ng kasaysayan ng Unang Republika ng Pilipinas.

Pumanaw si Kapitan Eduardo Rusca noong **Hunyo 24, 1945**, sa edad na **72**. Tatlong buwan na lamang ang lilipas bago tuluyang matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Tahimik man ang kanyang naging pamumuhay, nanatili siyang isa sa mga iilang taong nagdala ng personal na alaala ng trahedyang bumago sa takbo ng ating kasaysayan.

Sa kasalukuyan, mas nakikilala ng maraming Pilipino ang kanyang pangalan sa pamamagitan ng mga pelikulang **Heneral Luna (2015)** at **Quezon (2025)**, kung saan ipinakita ang kanyang papel bilang isa sa mga nakaligtas sa trahedya sa Cabanatuan. Gayunman, nananatiling kakaunti ang mga akdang nakatuon mismo sa kanyang buhay at paglilingkod.

Ang kuwento ni Kapitan Eduardo Rusca ay paalala na hindi lahat ng bayani ay namatay sa labanan. May mga bayaning nabuhay upang dalhin ang bigat ng kanilang mga nasaksihan at tiyaking hindi ito malilimutan. Sa kanyang katahimikan at katapatan sa katotohanan, naging bahagi siya ng kasaysayang patuloy nating pinag-aaralan at pinahahalagahan hanggang sa kasalukuyan.

BINUHAY NAMIN SIYA MATAPOS MA-CAPTURE SA AMBUSH.
NAGBABABAAN LAHAT KASAMA NIYA.
Ako si First Lieutenant Tristan Paren ng Philippine Army. Noong bagong report ako sa 10th Infantry Division noong 2020, isa sa mga unang ipinagawa sa amin ay pag-aralan ang mga pundasyon ng New People's Army (NPA)—ang kanilang mga pamamaraan, propaganda, at paraan ng pag-oorganisa sa mga komunidad.

Bago pa man ako sumabak sa combat operations, naitalaga muna ako sa Community Support Program (CSP). Sa programang ito, ipinapadala kami sa mga malalayong barangay at sitio na itinuturing na mga red area upang makipag-ugnayan sa mga residente at unawain ang kanilang kalagayan. Bilang isang taga-Baguio na lumaki sa Luzon, isa sa pinakamalaking hamon ko noon ang language barrier. Hindi madaling makipag-usap at makuha ang tiwala ng mga tao dahil iba ang kanilang wika at kultura.

Para malampasan iyon, gumawa ako ng sarili kong paraan. Tuwing gabi, nakikipag-inuman ako sa mga matatanda sa barangay. Habang nag-uusap kami, may dala akong maliit na notebook kung saan isinusulat ko ang mga salitang hindi ko naiintindihan. Kinabukasan, tinatanong ko sa aking mga kasamahan ang kahulugan ng mga salitang iyon hanggang sa unti-unti kong natutunan ang kanilang lengguwahe. Isa rin sa mga natutunan ko ay ang pakikipagkaibigan sa mga bata, dahil madalas silang nagsasabi ng totoo at nakatutulong silang maunawaan ang tunay na sitwasyon sa lugar.

Halos isang buwan kaming nananatili sa bawat barangay bago lumipat sa susunod na lugar. Sa bawat paglipat, muli naming sinisimulan ang pakikipagkaibigan sa mga residente. Habang tumatagal, mas nakikilala namin ang mga tao at mas lumalalim ang aming kaalaman tungkol sa lugar. Unti-unti naming nalalaman ang mga koneksiyon ng ilang residente sa mga miyembro ng armadong grupo at mas lumilinaw ang kabuuang sitwasyon sa aming area of responsibility.

Habang isinasagawa namin ang CSP, nakaantabay pa rin ang aming Quick Reaction Force. Kapag may intelligence report tungkol sa presensiya ng kalaban, agad kaming kinukuha mula sa CSP upang magsagawa ng operasyon. Kapag walang development, babalik kami sa komunidad at ipagpapatuloy ang aming misyon.

Noong Disyembre 2020, habang nasa Barangay Santa Fe, New Corella ako para sa CSP, nakatanggap ako ng warning order mula sa aming S3 na may paparating na operasyon. Agad akong bumalik sa batalyon para sa briefing. Pagdating ko roon, nalaman kong nagsimula na ang operasyon at Day Plus 2 na nang ako ay i-deploy bilang reinforcement.

Sa pagkakataong iyon, isang section lamang ang dala ko. Dahil karamihan sa aming tropa ay naka-deploy din sa CSP, pito lamang ang regular soldiers na kasama ko at ang iba ay mga CAFGU. Bago kami umalis, tiniyak kong alam ng bawat isa—mula sa sergeant hanggang sa pinakabagong sundalo—ang kanilang mga gagawin sa operasyon. Lagi kong pinapaalala sa kanila na huwag kalimutang magdasal bago ang bawat misyon.

Sa briefing, ipinakita sa akin ng aming intelligence officer ang bahagi ng mapa na magiging area of operation namin. Napansin kong napakaliit lamang ng aming operational box. Alam kong hindi iyon nangangahulugang madali ang misyon. Sa karanasan ko, kapag maliit ang operational area, ibig sabihin ay mas tiyak na ang lokasyon ng kalaban at mas mataas ang posibilidad na magkaroon ng engkuwentro.

Tatlong araw kaming naglakad nang tahimik at maingat. Sinunod namin ang lahat ng standard operating procedures upang hindi matunugan ng kalaban. Sa unang dalawang araw, wala kaming naging engkuwentro.

Sa ikatlong araw, habang nililinis namin ang aming objective area, narinig ko ang putukan mula sa Scout Platoon. Agad kong tinawagan ang kanilang commander upang malaman ang direksiyon ng pag-atras ng kalaban. Matapos kong suriin ang mapa, pinuwesto ko ang aking mga tauhan sa isang bahagyang mataas na bahagi ng lupain na tanaw ang posibleng daanan ng mga tumatakas.

Habang naghihintay kami, hindi namin alam na may kanal pala sa ibaba ng sagingan. Doon pala dumaan ang mga miyembro ng NPA kaya hindi namin sila agad nakita. Nang umakyat sila sa mataas na bahagi ng lugar, saka lamang namin sila namataan. Agad kong iniutos ang pagpapaputok.

Sa engkuwentrong iyon, nakapagtala kami ng isang napatay, isang bihag, at nakarekober kami ng isang AK-47 at isang M16 rifle. Kalaunan ay nalaman naming ang napatay ay asawa ng secretary ng Guerrilla Front 33, habang ang nahuli naman ay asawa ng kanilang commanding officer na kilala bilang Commander KH.

Habang nagsasagawa kami ng clearing operations, isa sa aking mga tauhan ang nasugatan. Dahil dito, natural lamang na uminit ang ulo naming lahat. Gayunpaman, nang makita namin ang isang babaeng bihag na wala nang kakayahang lumaban at nakadapa na sa lupa habang malayo ang kaniyang baril, mabilis akong nagdesisyon.

Sinabi ko sa aking mga tauhan, "Buhay ninyo iyan." Sa halip na pairalin ang galit, pinili naming iligtas at bigyan siya ng first aid. Bilang sundalo, naniniwala akong dapat kaming maging matapang sa labanan ngunit marunong ding magpakita ng awa kapag wala nang laban ang kalaban. Alam kong bahagi rin ng laban ang propaganda, at kung papatayin namin ang isang bihag, lalo lamang naming mapapatunayan ang maling paniniwala na ipinakakalat sa kanila tungkol sa hukbo.

Kalaunan, kumalat ang balita na buhay at maayos ang kalagayan ng mga nahuli naming kasamahan ng Guerrilla Front 33. Dahil dito, isa-isa silang nagsimulang sumuko. Maging ang kanilang mga pinuno ay sumunod, kasama ang pagsuko ng kanilang mga armas. Sa huli, na-dismantle ang buong Guerrilla Front 33 ng Sub-Regional Committee 4 ng Southern Mindanao Regional Command.

Ang operasyong iyon ang naging dahilan kung bakit natanggap ko ang aking unang Gold Cross habang nakatalaga sa 25th Infantry Battalion. Para sa akin, hindi lamang ito tagumpay sa larangan ng labanan kundi patunay na ang tamang pagpapasya, disiplina, at pagpapakita ng malasakit ay maaaring magbunga ng mas malaking tagumpay kaysa sa paggamit lamang ng dahas.

Pagkaraan ng operasyong iyon, ipinagpatuloy namin ang Community Support Program at iba pang mga operasyon. Dahil sa tuloy-tuloy na pakikipag-ugnayan sa mga komunidad at sa mga impormasyong aming nakalap, lalo pang lumiit ang galaw ng mga armadong grupo hanggang sa tuluyang ideklarang insurgency-free ang Davao de Oro noong Hunyo 22, 2022.

Hanggang ngayon, ipinagmamalaki kong naging bahagi ako ng 25th Infantry "Fireball" Battalion. Naniniwala akong ang lahat ng sakripisyo, pawis, at panahon na inilaan naming mga sundalo ay nakatulong upang magkaroon ng mas ligtas at mas mapayapang pamumuhay ang mga mamamayan ng Davao de Oro.