Spiritual

वेद विश्वका सबै धर्म ग्रन्थहरूको पिता हो । वेद बाट नै साभार गरेर अन्य धर्मशास्त्रका पुस्तकहरू निर्माण गरिएका हुन् । वेद हिन्दूहरूको सबैभन्दा ठूलो ग्रन्थ हो।वेद शब्द संस्कृत भाषाको "विद्" धातु बाट बनेको हो जसको अर्थ हो: जान्नु, ज्ञान इत्यादि । वेद हिन्दू धर्मको प्राचीन पवित्र ग्रन्थहरूको नाम हो ।

वेदहरूलाई श्रुतिपनि भनिन्छ, किनकि पहिले मुद्रणको व्यवस्था नभएकाले यिनको एक अर्का बाट सुनेर सम्झना राखियो यसप्रकार वेद प्राचीन भारतको वैदिक कालको वाचिक/श्रुति = श्रवण परम्पराको अनुपम कृति हो जुन पीढी दर पीढी चार-पाँच हजार वर्ष देखि चली आइ रहेको छ। वेद नै हिन्दू धर्मको सर्वोच्च र सर्वोपरि धर्मग्रन्थ हो ।

वेदहरूको महत्व

हिन्दु संस्कृतिको मूल वेद हो । यो हाम्रो सबै भन्दा पुराना धर्म-ग्रन्थ हो र हिन्दू धर्मको मुख्य आधार हो ।
धार्मिक मात्र नभएर ऐतिहासिक दृष्टिले पनि वेदहरूको असाधारण महत्त्व छ । वैदिक युगको आर्यको संस्कृति र सभ्यता जान्ने एकमात्र साधन यही हो ।
मानव-जाति र विशेषतः आर्य जातिले आफ्नो शैशवमा धर्म र समाजको कुन कुन प्रकारले विकास गरे यसको ज्ञान वेदबाट नै जानिन्छ ।
विश्व वाङ्मयमा यिनिहरूभन्दा प्राचीनतम कुनै पुस्तक छैन।
आर्य-भाषाहरूको मूलस्वरूप निर्धारित गर्नमा वैदिक भाषा धेरै अधिक सहायक सिद्ध भएको छ । वेद सनातन धर्मकाे सबैभन्दा पुरानाे धर्मग्रन्थ मात्र हाेइन मानव सभ्यताकै सबैभन्दा पुरानाे पुस्तक पनि यही हाे । वेद विद शब्दबाट बनेकाे हाे जसकाे अर्थ हुन्छ जान्नु, ज्ञाता वा जान्ने । मान्नु वा मान्ने भन्ने अर्थ वेदबाट लाग्दैन । यसकाे अर्थ मात्र जान्ने वा जानेर बुझेर वा परख गरिएकाे ज्ञान भन्ने हुन आउँछ । अर्थात् अनुभूत ज्ञान वा जाँच परख गरिएकाे ज्ञान मार्ग । वास्तवमा ब्रह्म वाक्य यसैमा संकलित छ । वेद मानव सभ्यताकाे सबैभन्दा पुरानाे लिखित दस्तावेज हाे । वेदका २८ हजार पाण्डुलिपिहरू भारतकाे पुणे स्थित भण्डारकर ओरिएन्टल रिसर्च इन्स्टिच्युटमा राखिएकाे छ । तीमध्ये ऋग्वेदका ३० पाण्डुलिपिहरू असाध्यै महत्वपूर्ण छन् जसलाई युनेस्काेले आफ्नाे सम्पदा सूचीमा समावेश गरेकाे छ । युनेस्काेले ऋग्वेदका इ. पू. १८०० देखि इ. पू.१५०० बीचका ३० पाण्डुलिपिहरूलाई आफ्नाे सांस्कृतिक धराेहरका रूपमा समावेश गरेकाे छ । महत्वपूर्ण कुरा त के छ भने युनेस्काेका १५८ सांस्कृतिक धराेहरमध्ये भारतका मात्र ३८ वटा पाण्डुलिपिहरू त्याे सूचीमा सामेल भएका छन् । वेदलाई श्रुति पनि भनिन्छ । श्रु धातुबाट श्रुति बनेकाे छ । श्रु अर्थात् सुन्नु । के भनिन्छ भने प्राचीन तपस्वीहरू गहिराे तपस्यामा लीन भइरहेकाे समयमा यी मन्त्रहरू उनीहरूलाई स्वयं इश्वोरले अप्रत्यक्ष रूपमा सुनाएका थिए । सर्वप्रथम इश्वोरले चार जना ऋषिहरूलाई वेदकाे ज्ञान दिएः अग्नि, वायु, अंगिरा र आदित्य । वेद वैदिककालीन वाचिक परम्पराकाे अनुपम कृति हाे जुन पछिल्लाे छ सात हजार इसा पूर्वबाट चलिरहेकाे छ । विद्वानहरूले संहिता, ब्राह्मण, आरण्यक र उपनिषद् यी चारकाे संयाेगलाई वेद भनेका छन् । यी चार भागलाई संयुक्त रूपमा श्रुति भनिन्छ । अन्य बाँकी ग्रन्थ स्मृति अन्तर्गत पर्दछन् । वेदकाे संहिता भनेकाे मन्त्र भाग हाे । वैदिक मन्त्रहरू सुन्दरताले भरिपूर्ण छन् । वैदिक ऋषिहरू जब वेदकाे सस्वर पाठ गर्छन् त्याे सुनेर चित्त प्रफुल्ल हुन्छ। जसले सस्वर वेद पाठ सुन्छन् ती पनि मुग्ध हुन्छन् । वेदकाे ब्राह्मण भागमा यज्ञकाे बारेमा चर्चा गरिएकाे छ । यसमा वेदका मन्त्रहरूकाे व्याख्या गरिएकाे छ । यसमा यज्ञका विधान र विज्ञानका बारेमा विस्तारपूर्वक वर्णन गरिएकाे पाइन्छ । मुख्य ब्राह्मण ग्रन्थहरू यसप्रकार छः ऐतरेय, तैत्तिरीय र शतपथ । आरण्यक पनि वेदकाे एक महत्वपूर्ण हिस्सा हाे । संस्कृतमा वनलाई अरण्य भनिन्छ । त्यसैले अरण्यमा उत्पन्न भएका ग्रन्थहरू नै आरण्यक अन्तर्गत पर्दछन् । पाँच मुख्य आरण्यक यसप्रकार छन्ः ऐतरेय, शांखायन, बृहदारण्यक, तैत्तिरीय र तवलकार । उपनिषद वेदकाे शीर्ष भाग हाे । साथै उपनिषद वेदकाे सर्वश्रेष्ठ अन्तिम भाग पनि भएकाले यसलाई वेदान्त पनि भनिन्छ । यसमा इश्वोर, सृष्टि र आत्माका सम्बन्धमा गहन दार्शनिक तथा वैज्ञानिक वर्णन गरिएकाे छ । उपनिषदहरूकाे वास्तविक संख्या ११८० मानिन्छ तर हाल उपनिषदका १०८ संख्या मात्र उपलब्ध छन् । तिनमा मुख्य उपनिषद् यसप्रकार छन्ः ईश, केन, कठ, प्रश्न, मुण्डक, माण्डुक्य, तैत्तरीय, ऐतरेय, छान्दाेग्य,बृहदारण्यक र श्वेताश्वेर । असंख्य वेद शाखाहरू, ब्राह्मण ग्रन्थ, आरण्यक र उपनिषदहरू लाेप भइसकेका छन् । हाल आएर ऋग्वेदका दस, कृष्ण यजुर्वेदका बत्तीस, सामवेदका साेह्र र अथर्ववेदका एकतीस उपनिषदहरू अस्तित्वमा छन् । प्राेफेसर विन्टरनिट्जले वैदिक साहित्यकाे रचनाकाल २००० देखि २५०० इसा पूर्व मानेका छन् । तर खासमा वेदकाे रचना कुनै एक निश्चित कालखण्डमा भएकाे हाेइन । अर्थात् याे त बिस्तारै बिस्तारै रचना हुँदै गयाे र सबैभन्दा पहिले वेदका तीन भाग संकलन गरियाे जसमा ऋग्वेद, सामवेद र यजुर्वेदकाे संकलन भयाे । यसलाई वेदत्रयी पनि भनिन्छ । सनातन मान्यता अनुसार वेदकाे विभाजन रामचन्द्रकाे जन्मपूर्व पुरूरवा ऋषिकाे समयमा भएकाे हाे । कालान्तरमा अथर्वा ऋषिले अथर्ववेदकाे रचना गरेका हुन् । कतिपय विद्वानहरूका मतमा चाँहि श्रीकृष्णकाे समय द्वापर युगकाे समाप्तिपछि महर्षि वेदव्यासले वेदलाई चार भागमा विभाजन गरी व्यवस्थित गरेका हुन् । उनले यी चार भागकाे शिक्षा क्रमशः चार शिष्यहरू पैल, वैशम्पायन, जैमिनी र सुमन्तुलाई दिए । त्यस क्रममा उनले पैलाई ऋग्वेद, वैशम्पायनलाई यजुर्वेद, जैमिनीलाई सामवेद तथा सुमन्तुलाई अथर्ववेदकाे जिम्मेवारी दिए । यसकाे आधारमा भन्दा वेद लिखित रूपमा आजभन्दा ६५०८ वर्ष पुरानाे ग्रन्थ हाे । यसलाई पनि साेझै नकार्न सकिँदैन किनभने श्रीकृष्ण आजभन्दा ५११२ वर्ष अगाडि यस धर्तीमा भएकाे तथ्य फेला परिसकेकाे छ । वेदका चार विभाग छन्: ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद र अथर्ववेद । ऋग-स्थिति, यजु-रूपान्तरण, साम-गति‍शील र अथर्व-जड । ऋक भनेकाे धर्म, यजुः भनेकाे मोक्ष, साम भनेको काम, अथर्व भनेको अर्थ पनि मानिन्छ । यसैका आधारमा धर्मशास्त्र, अर्थशास्त्र, कामशास्त्र र मोक्षशास्त्रकाे रचना भएकाे हाे ।

श्रोत - सनातन चौतारी

यस्तै विविध जानकारीको लागि फेसबुक ग्रुप मा जोडिनको लागि


https://www.facebook.com/groups/1476271435985571

यस्तै विविध जानकारी को लागि पेज फलो गर्नुहोला ।।

https://www.facebook.com/spiritual.nepali/

कर्म सिद्धान्त |
जहाँ असल कर्मले मानिसको जीवनलाई उन्नतिको दिशामा लैजान्छ, त्यहाँ नराम्रो कर्मले पतनतर्फ लैजान्छ, त्यहाँ नराम्रो कर्मको प्रायश्चित गर्ने उपाय पनि गीतामा वर्णन गरिएको छ । कर्मको यो सिद्धान्तलाई सजिलै बुझ्नको लागि, हामी कर्मका प्रकार र कर्मको फल बारे जानौं-

गीता अनुसार कर्म तीन प्रकारका छन्- क्रियामान, संचित र प्रारब्ध। वर्तमानमा हुने कर्मलाई 'क्रियामान' कर्म भनिन्छ।

गीतामा तीन प्रकारका कर्मको सिद्धान्तको व्याख्या गरिएको छ।
संचित कर्म
पूर्वनिर्धारित कर्म
क्रिया क्रिया
कर्मण्यकर्म याह पश्येदकर्मणि चा कर्म येह।

भूजिल्धमनुष्येषु सयुक्तः कृत्स्नकमंकृत् ॥ (गीता ४.१८)

प्रकृति: क्रियामणि गुणै: कर्मणि सर्वश।

अहं-विमुधात्मा कर्ताहमिति मन्यते। (गीता ३ | २७)

प्रकृतिैव च कर्मणी क्रियामाननि सर्वश।

यः पश्यति तथात्मानमकर्तरं स पश्यति । (गीता १३. २९)

जुनसुकै नयाँ कर्म र संस्कारहरू बन्छन्, त्यो मनुष्य जन्ममा मात्र बन्छन्, पशु-पक्षी आदि जातिमा होइन, किनभने ती जातहरू कर्मफलको भोगको लागि मात्र उपलब्ध हुन्छन्।

अब कर्मको सिद्धान्तलाई विस्तृत रूपमा हेरौ ।

संचित कर्म
वर्तमान भन्दा पहिले यस जन्ममा गरेको कर्म वा धेरै अघिल्लो मानव जन्ममा संचित कर्मलाई 'संचित' कर्म भनिन्छ।

पूर्वनिर्धारित कर्म
जन्म, उमेर र सुख-दुःखको स्थितिमा आएका संचित साधनबाट फल दिन प्रस्तुत (उन्मुख) कर्महरूलाई 'प्रारब्ध' कर्म भनिन्छ।

क्रिया क्रिया
क्रियामान कर्म दुई प्रकारका हुन्छन्- शुभ र अशुभ। शास्त्र अनुसार नियम-विधान अनुसार गरिने कर्मलाई शुभ कर्म भनिन्छ र काम, क्रोध, लोभ, कामवासना आदिले शास्त्रले निषेध गरेको कर्मलाई अशुभ कर्म भनिन्छ। शुभ होस् वा अशुभ, हरेक कर्मको फल र संस्कार हुन्छ । यी दुई फरक छन्।

क्रियामान कर्मको फल यस प्रकार छ।
त्यहाँ दुई प्रकारका भागहरू छन् - दृश्य र अदृश्य। यी मध्ये, द्रष्टाहरू बीच दुई भिन्नताहरू छन्, तत्काल र अस्थायी। उदाहरणका लागि, स्वादिष्ट भोजन खाँदा आउने स्वाद, आनन्द, आनन्द र सन्तुष्टि - यो प्रेमको 'तत्काल' फल हो र खानाको फलस्वरूप आयु, बल, स्वास्थ्य आदिमा वृद्धि हुन्छ - यो फल हो। द्रष्टा

अब हामीलाई अस्थायी नतिजा बारे जानकारी गरौं।
जसलाई धेरै खुर्सानी खाने बानी छ, उसले धेरै खुर्सानी खाँदा खुसी महसुस गर्छ, खुर्सानी तिखो भएकाले मुख, जिब्रो, आँखा र नाकमा जलन हुने, टाउको दुख्ने, टाउको दुख्ने, पसिना निस्कने । आँखाको, यो दर्शनको 'तत्काल' फल हो। अनि खराब आहारको फलस्वरूप पेटमा जलन, रोग, दु:ख आदि– यो द्रष्टाको ‘अस्थायी’ फल हो।

त्यसैगरी अदृश्य र लौकिक र लौकिकमा दुई भिन्नता छन्। जीवित रहँदा फल मिलोस्—यस भावका साथ यज्ञ, दान, तपस्या, तीर्थयात्रा, व्रत, मन्त्रजप आदि शुभ कर्महरू विधि-विधान अनुसार गर्नुपर्छ।

र यदि यसको लागि कुनै बलियो प्रतिबन्ध छैन भने, यहाँ स्वयम् पुत्र, धन, कीर्ति, इज्जत आदि र रोगको अनुकूलता प्राप्त हुन्छ।

दु:ख आदिको सन्यास नदेखेको 'लोकिक' फल हो र मृत्युपछि स्वर्ग आदि प्राप्त हुन्छ, यस अर्थमा यज्ञ, दान, तपस्या आदि शुभ कर्म गरे स्वर्ग आदि संसारको प्राप्ति नै 'परलोकिक' हो। 'अरष्टको फल।

त्यसैगरी कैद, जरिवाना, फाँसी आदि डकैती, चोरी, हत्या आदि अशुभ कर्मको फल हो, यो नदेखिने ‘लोकिक’ फल हो।

घोर पापले मृत्युपछि नरकमा जानु र पशु, पंक्षी, कीरा, चंगा आदि बन्नु अदृश्यको ‘परलोकिक’ फल हो ।

पाप-पुण्यको यो सांसारिक र परलोकीय फलको बारेमा अर्को एउटा कुरा बुझ्नु पर्ने छ, त्यो हो, यहाँ कैद, जरिवाना, अपमान, दण्ड आदिको रूपमा भोगेका पाप कर्मको फल मृत्युपछि प्राप्त हुँदैन। । ती पाप कर्मको फल उसले पूरै भोग्यो वा आंशिक रूपमा– मानिसलाई यसको पूर्ण मात्रा थाहा हुँदैन। किनभने मानिसलाई यसको कुनै मापन छैन। तर परमेश्वरलाई यो कुराको पूर्ण ज्ञान छ।

त्यसैले यिनीहरुको नियम अनुसार ती पापको फल जति यहाँ भोगेको छ, त्यति नै यस जन्ममा वा मरेपछि भोग्नुपर्छ। यस कारणले गर्दा मेरो पाप कम भएपनि सजाय बढी भोग्नु परेको हो कि मैले पाप नगरेको भए सजाय पाएको भन्ने शंका नगर्नु ! कारण यो हो कि यो सर्वज्ञ, सर्व-मायालु, सर्वशक्तिमान ईश्वरको नियम हो कि पाप भन्दा बढी सजाय कसैले भोग्दैन र प्राप्त सजाय एक वा अर्को पापको परिणाम हो।फेसबुक ग्रुप मा जोडिनको लागि


https://www.facebook.com/groups/1476271435985571

यस्तै विविध जानकारी को लागि पेज फलो गर्नुहोला ।।

https://www.facebook.com/spiritual.nepali/

कर्म योग भनेको के हो
"कर्म" शब्दको अर्थ "कार्य" हो।

कर्मले भन्छ कि तपाईको काम तपाईको जिम्मेवारी हो, यसको परिणाम होइन। भगवद् गीता भन्छ, आफ्नो कर्मको फललाई कहिल्यै आफ्नो उद्देश्य नबनाउनुहोस्। न त निष्क्रियतामा हार मान्नुहोस्। आफूमा दृढतापूर्वक बस्नुहोस्, आफ्नो काम गर्नुहोस्, कुनै कुरामा संलग्न नगर्नुहोस्। सफलता र असफलतामा पनि ध्यान राख्नुहोस्। मन पनि साँचो योग हो।

कर्म योग कर्म मार्फत मोक्ष (आध्यात्मिक मुक्ति) मा पुग्ने मार्ग हो। फलहरूमा संलग्न नभई वा परिणामहरू के हुन सक्छ भनेर हेरफेर नगरी, आफ्नो कर्तव्यप्रति समर्पण, र सफलता वा असफलता जस्ता पुरस्कार वा परिणामहरूप्रति तटस्थ रहँदै सबै भन्दा राम्रो प्रयास नगरी यो उचित कार्य हो।

कर्मको फल खोज्ने मानिसको प्रवृत्ति सामान्य हो, तर फलप्रतिको विशेष लगाव र सकारात्मक तत्काल परिणामले धर्ममा सम्झौता गर्न सक्छ।

आमलकी एकादशी व्रत
महर्षि वसिष्ठले भनेका थिए कि हे राजा ! । जो व्यक्ति यस अमलकी एकादशीको व्रत गर्छन्, उनीहरु हरेक काममा सफल भई अन्ततः विष्णुलोकमा जान्छन् ।

रोचक तथ्य:
अमलकी एकादशीलाई ब्रजको रंगभरणी एकादशी, श्रीनाथद्वारामा कुञ्ज एकादशी र खातु नगरीमा खातु एकादशी पनि भनिन्छ। यस एकादशीमा अमलाको रुखको पूजा गरिन्छ ।

चार धाम
मध्यकालमा नेपालका राजाहरु तिर्थ जाने भनेर भारतमा अवस्थित चारधाम जाने निकै प्रचलन थियो । यी चारधाम भन्नाले १. जगन्नाथ २. रामेश्वर ३. केदारनाथ ४. बद्रीनाथ हुन । त्यस समयमा बर्षौ दिन लगाएर तिर्थ जाने गर्दथ्यो । यी चार धामको दर्शन गर्नाले मोक्ष पाउँछ भन्ने जनबिश्वास रहिआएको छ । तर त्यस समयमा यी चार धाम जानू भनेको एकदम गाह्रो, जोखिमपुर्ण थियो । कयौं भक्तालुहरुको ज्यान समेत जाने गर्दथ्यो । यसै कारण राजा यक्ष मल्लले आफ्नो दरबार परिसरमा यी चार धामको निर्माण गर्न लगाए ताकी चार धाम जान यहाँका नागरिकहरुलाई कुनै कष्ट नहोस र भगवानको कृपा यहाँका जनताहरुलाई सदैव रहिरहोस ।
१. जगन्नाथ मन्दिर - चार धामहरु मध्य एक धाम जगनाथ धाम हो । यो भारतको ओडिसाको पुरिमा अवस्थित रहेको छ । यसै भगवान जगनाथलाई भक्तपुर दरबार स्वायरमा पनि स्थापना गरेकोछ । भगवान श्री कृष्णमा समर्पित यस मन्दिर १९९० सालको भुकम्पले धलेको थियो । हाल एक तल्लको टहरा मात्र बनाएको छ ।
२. रामेश्वर मन्दिर =भारतको तामिल नादुमा अवस्थित रामेश्वर मन्दिर चार धाम मध्य एक हो । भगवान रामले सागरमा सेतु बाँध बाँध्न अगि भगवान शिवको पुजा गरि स्थापना गरेका थिए । यसै भगवान शिवलाई रामेश्वर भनिन्छ ।रामेश्वर भन्नाले राम+ईश्वर भन्ने बुझिन्छ । यसै भगवानको मन्दिर भक्तपुर दरबार स्वायरमा पनि स्थापना गरेको छ । चार पिलरमा गुम्बज शैलीमा निर्मित यस मन्दिर छुट्टै प्रकृतिको मन्दिरको रुपमा लिइन्छ ।
३. केदारनाथ मन्दिर =भारतको उत्तराखण्डमा स्थापित केदारनाथ मन्दिर चार धाम मध्य अर्को एक धाम हो । यस भगवानको शिरको रुपमा डोलेश्वर मन्दिरलाई लिने गर्दछ । यसै भगवानको मन्दिर भक्तपुर दरबार स्वायरमा स्थापना गरेको छ । भगवान शिवमा समर्पित यस मन्दिर शिखर शैलीमा निर्मित रहेको छ ।
४. बद्रीनाथ मन्दिर = भारतको उत्तराखण्डमा अवस्थित बद्रीनाथ मन्दिर चार धामहरु मध्य अर्को धाम हो । भगवान बिष्णुमा समर्पित यस मन्दिर भक्तपुर दरबार स्वायरमा पनि स्थापना गरेको छ । शिखर शैलीमा निर्मित भगवान बद्रीनाथ मन्दिर १९९० सालको भुकम्पमा भत्केको थियो ।

सुख खोजेर विद्या प्राप्त गर्न सकिन्न ।

सुतिसुति पढ्न चाहनेहरुमा समर्पित !