Hamro Desh

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – विष्णुपुर गाउँपालिका, सप्तरी!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लाको दक्षिणी भागमा अवस्थित, "विष्णुपुर" — भगवान विष्णुको नाम बोकेको पावन भूमि, इटहरी विष्णुपुरको "माछापालन केन्द्र"को विशेष पहिचान राख्ने र छिन्नमस्ता शक्तिपीठको नजिकमा रहेको — विष्णुपुर गाउँपालिका, सप्तरी आइपुगेका छौँ।

विष्णुपुर गाउँपालिका सप्तरी जिल्लाको मधेश प्रदेशमा अवस्थित एक गाउँपालिका हो जुन १० मार्च २०१७ मा नेपालको संघीय स्थानीय सरकार पुनर्संरचनाको क्रममा साविका गा.वि.स.हरू एकीकृत गरी स्थापित भएको हो। यो ३६.६१ वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ र ७ वडाहरूमा विभाजित छ। २०२१ को जनगणनाअनुसार यस गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या २७,७०३ र घरधुरी ५,४६५ रहेको छ।

साक्षरता दर ६८.४% रहेको छ र प्रति वर्गकिलोमिटर ७५७ जनाको जनघनत्व भएको यस गाउँपालिकाको अर्थतन्त्र मुख्यतः कृषिमा आधारित छ — धान, मकै र तरकारी मुख्य बाली हुन् र गृह बगैँचा पनि सामान्य छ।

इटहरी विष्णुपुर स्थानीय सरकारको "माछापालन केन्द्र" भएको साना शहरहरूमध्ये एक हो। यो विशेष पहिचान विष्णुपुर गाउँपालिकाको आर्थिक र पर्यटकीय महत्त्वको एक अनुपम पाटो हो।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

विष्णुपुर गाउँपालिका भगवान विष्णुको नाम बोकेको धार्मिक भूमि, माछापालनको प्रसिद्धि, मैथिली–यादव–मुसहर सांस्कृतिक विविधता, छठ पर्वको भव्य उत्सव र छिन्नमस्ता शक्तिपीठको नजिकियतले सुसज्जित एक विशेष गन्तव्य हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. इटहरी विष्णुपुर माछापालन केन्द्र (Itahari Bishnupur Fish Farming Centre): इटहरी विष्णुपुर क्षेत्रमा स्थानीय सरकारको "माछापालन केन्द्र" रहेको छ। सप्तरी जिल्ला माछापालन केन्द्रका लागि पनि प्रसिद्ध छ। विष्णुपुरको माछापालन उद्योग यहाँको आर्थिक जीवनको एक महत्वपूर्ण स्तम्भ हो र ताजा माछाको स्वाद पर्यटकहरूका लागि एक विशेष आकर्षण हो।

२. भगवान विष्णुको नाम र वैष्णव परम्परा (Lord Vishnu's Name & Vaishnava Tradition): "विष्णुपुर" — भगवान विष्णुको नाम बोकेको यो भूमि वैष्णव परम्पराको एक जीवन्त केन्द्र हो। मैथिली, यादव र अन्य समुदायहरूको वैष्णव आस्था यस गाउँपालिकाको धार्मिक जीवनको आधार हो। जन्माष्टमी, राम नवमी र अन्य वैष्णव पर्वहरूमा यहाँका मन्दिरहरूमा भक्तजनहरूको भिड लाग्दछ।

३. छिन्नमस्ता भगवती मन्दिरको नजिकियत (Proximity to Chhinnamasta Bhagawati Temple): प्रसिद्ध छिन्नमस्ता मन्दिर सप्तरीको एक शक्तिपीठ हो — यो राजविराजबाट १० किलोमिटर र भारतीय सीमाको नजिकमा छ र भारतीय तीर्थयात्रीहरूका लागि एक मुख्य आकर्षण हो। बडा दशैँमा यहाँ हजारौँ भक्तजनहरू आउँछन्। विष्णुपुरबाट यस शक्तिपीठको भ्रमण सहजै गर्न सकिन्छ।

४. मैथिली, यादव, मुसहर — सांस्कृतिक विविधता (Cultural Diversity — Maithili, Yadav, Musahar): विष्णुपुर गाउँपालिकाले तराई क्षेत्रको विशिष्ट समृद्ध जातीय विविधता प्रदर्शन गर्दछ — मैथिली भाषाभाषी समुदायहरू, यादव, मुसहर र अन्य समुदायहरूले यस गाउँपालिकाको बहुसांस्कृतिक पहिचान बनाएका छन्। यी विविध समुदायहरूको साझा जीवनशैली, खानपान र पर्वहरूको अनुभव एक विशेष आकर्षण हो।

५. छठ पूजा — मैथिली र थारू समुदायको महापर्व (Chhath Puja — Grand Festival): विष्णुपुर गाउँपालिकामा छठ पूजा एक प्रमुख पर्व हो — मैथिली, थारू, यादव र मुसहर समुदायहरू नदीकिनार र स्थानीय जलाशयहरूमा सूर्यदेव र छठी माईयाको पूजा गर्न एकत्रित हुन्छन्। भक्तजनहरूले कडा उपवास बस्छन्, थेकुवा मिठाई र फलफूलको अर्घ्य तयार गर्छन् र चार दिनसम्म उदाउँदो र अस्ताउँदो सूर्यको अर्घ्य गर्छन् — शुद्धता, कृतज्ञता र सामुदायिक सद्भाव झल्काउँदै।

६. कृषि पर्यटन र ग्रामीण जीवन (Agro Tourism & Rural Life): यस गाउँपालिकाको अर्थतन्त्र मुख्यतः कृषिमा आधारित छ — धान, मकै र तरकारीको खेती र गृह बगैँचा यहाँको जीविकाको मुख्य आधार हो। रोपाइँ र कटनीको मौसममा हरियाली खेतबारीमा हिँड्नु, किसानहरूसँग संवाद गर्नु र ग्रामीण तराईको असली जीवनको नजिकबाट अनुभव गर्नु एक अतुलनीय अनुभव हो।

७. सामा–चकेवा र जितिया पर्व (Sama-Chakeva & Jitiya Festival): सामा–चकेवा — मैथिली परम्पराको भाइबहिनीको पावन पर्व — र जितिया यहाँ विशेष भावनाका साथ मनाइन्छन्। सप्तरी जिल्लाका धार्मिक, ऐतिहासिक र परम्परागत सम्पदाहरूले अनेक महान् मन्दिर र सांस्कृतिक आकर्षणहरू समेटेका छन्।

सम्भावना: सप्तरी जिल्ला आफ्नो महान् कृषि उत्पादनका लागि प्रसिद्ध छ। यो जिल्ला धार्मिक, ऐतिहासिक र परम्परागत मूल्यहरूसहित केही महान् स्मारक र मन्दिरहरू बोकेको छ र भारतलगायत छिमेकी देशबाट हजारौँ तीर्थयात्रीहरू प्रत्येक वर्ष यहाँ आउँछन्। विष्णुपुरको माछापालन केन्द्रको विकास, भगवान विष्णुको नाम बोकेको धार्मिक पर्यटन र छिन्नमस्ता शक्तिपीठको नजिकियतलाई एकसाथ प्रवर्धन गरियो भने यो गाउँपालिका सप्तरीको एक विशेष बहुआयामिक पर्यटन गन्तव्य बन्न सक्छ।

विष्णुपुरलाई "सप्तरीको वैष्णव भूमि — जहाँ भगवान विष्णुको पावन नाम, माछापालन केन्द्रको अनुपम आर्थिक पहिचान, मैथिली–यादव–थारूको बहुसांस्कृतिक सद्भाव र छठ पर्वको भव्य उत्सवले एक विशेष तराई अनुभव दिन्छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले विष्णुपुर गाउँपालिकाको माछापालन केन्द्र वा छठ पर्वको भव्य उत्सव अनुभव गर्नुभएको छ? यहाँको मैथिली संस्कृति र ग्रामीण तराई जीवनको अनुभव कस्तो रह्यो? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – बलान–बिहुल गाउँपालिका!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लाको दक्षिण–पूर्वी भागमा अवस्थित, भारतसँग सोझो सीमा जोडिएको, मैथिली संस्कृतिको सजीव धड्कन र मलहनिया, मौहा, सेहरा जस्ता ऐतिहासिक बस्तीहरूको भूमि — बलान–बिहुल गाउँपालिका आइपुगेका छौँ।

बलान–बिहुल सप्तरी जिल्लाको दक्षिण–पूर्वी नेपालमा अवस्थित एक गाउँपालिका हो। २०२१ को जनगणनाअनुसार यस गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या २३,५२७ रहेको छ — जसमा ११,८२३ पुरुष र ११,७०४ महिला छन्। साक्षरता दर ६३.७८% रहेको छ। ३३.०४ वर्गकिलोमिटरमा फैलिएको यस गाउँपालिकाको ६ वडाहरू छन्।

बलान–बिहुल गाउँपालिका पूर्वमा बाराही नगरपालिका, पश्चिममा सिराहा जिल्ला, उत्तरमा सुरुङ्गा नगरपालिका र दक्षिणमा भारतसँग अन्तर्राष्ट्रिय सीमा जोडिएको छ। यस गाउँपालिकामा हिन्दू, मुस्लिम र क्रिस्चियन धर्मावलम्बीहरू बस्छन् र मैथिली, हिन्दी, थारू, नेपाली र मगही प्रमुख भाषाहरू हुन्।

यस गाउँपालिकामा यादव समुदाय सबैभन्दा बढी — ६,५६९ जना — रहेको छ। यसका अलावा धानुक, तेली, तत्मा/तत्वा, दुसाध/पासवान, मुस्लिम, चमार/हरिजन, कथबनियाँ, खटवे, मुसहर, तराई ब्राह्मण, थारू, हजाम/ठाकुर, मल्लाह, राजपूत, बराई, कामी, मगर, डोम, कुम्हार लगायत विविध समुदायहरूको बसोबास यहाँ छ। यस गाउँपालिकामा मलहनिया, मौहा, सेहरा, मदिरवाला टोल जस्ता बस्तीहरू पर्छन्।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

बलान–बिहुल गाउँपालिका मैथिली संस्कृतिको जीवन्त धड्कन, यादव समुदायको कृष्ण भक्ति परम्परा, हिन्दू–मुस्लिम सद्भावको अनुपम मिसाल र नेपाल–भारत सीमावर्ती जीवनको अनुभव दिने एक विशेष तराई गन्तव्य हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. मलहनिया गाउँ र हन्सु मियाँको ऐतिहासिक सम्झना (Malhaniya Village & Historical Legacy): यस गाउँपालिकाको बेल्ही मुस्लिम टोल — जुन पहिले हन्सु मियाँले शासन गर्दथे — मलहनिया गाउँपालिकाअन्तर्गत पर्दछ। यस ऐतिहासिक स्थानले यस क्षेत्रको हिन्दू–मुस्लिम साझा इतिहास र सद्भावको एक रोचक अध्याय बोकेको छ।

२. मैथिली संस्कृति र सामा–चकेवा पर्व (Maithili Culture & Sama-Chakeva Festival): मैथिली यस गाउँपालिकाको सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो — १०,६१९ महिला र १०,३९४ पुरुष गरी झण्डै सम्पूर्ण जनसङ्ख्याले मैथिली बोल्छन्। सामा–चकेवा — भाइबहिनीको अनुपम मैथिली पर्व — यहाँ विशेष भव्यताका साथ मनाइन्छ। मिथिला चित्रकला, मैथिली लोकगीत र विवाह संस्कारका परम्पराहरू यहाँको सांस्कृतिक जीवनको मुटु हो।

३. यादव समुदायको कृष्णभक्ति र जन्माष्टमी (Yadav Community's Krishna Devotion & Janmashtami): यादव, सह (तेली), मण्डल (धानुक), मुस्लिम, दास (बनिया), मेहता, मुशर र मैथिल ब्राह्मण यस गाउँपालिकाका प्रमुख समुदायहरू हुन्। यादव समुदायको कृष्णप्रति गहरो भक्ति र जन्माष्टमी उत्सव यहाँको एक विशेष सांस्कृतिक आकर्षण हो।

४. छठ पूजा र धार्मिक पर्वहरू (Chhath Puja & Religious Festivals): छठ पर्व यहाँ विशेष भव्यताका साथ मनाइन्छ। स्थानीय नदी र पोखरीका घाटहरूमा अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिँदाको दृश्य अत्यन्त मनमोहक हुन्छ। हिन्दू, मुस्लिम र क्रिस्चियन तीनै धर्मका अनुयायीहरूको बसोबास भएको यस गाउँपालिकामा ईद, दशैँ र तिहार सबै मिलेर मनाइन्छन् — साम्प्रदायिक सद्भावको अनुपम प्रमाण।

५. नेपाल–भारत सीमावर्ती संस्कृति र व्यापार (Nepal-India Border Culture & Trade): यस गाउँपालिकाको दक्षिणी भाग भारतसँग अन्तर्राष्ट्रिय सीमा जोडिएको छ। दुई देशबीचको साझा मैथिली भाषा, संस्कृति र व्यापारिक आदानप्रदानले यस सीमावर्ती क्षेत्रको जीवनलाई झनै जीवन्त र रोचक बनाउँछ। सीमावर्ती बजारहरूमा दुई देशका व्यापारी र किसानहरूको मेलमिलाप एक अनुपम अनुभव हो।

६. मगही र थारू संस्कृतिको अनुभव (Magahi & Tharu Cultural Experience): मगही भाषा पनि यस गाउँपालिकामा बोलिन्छ — जुन भारतको बिहार राज्यसँगको सांस्कृतिक जोडाइको प्रमाण हो। थारू समुदायको परम्परागत जीवनशैली र माघी पर्वले यस गाउँपालिकाको सांस्कृतिक विविधतालाई झनै समृद्ध बनाउँछ।

७. कृषि पर्यटन र ग्रामीण जीवन (Agro Tourism & Rural Life): सप्तरीका ग्रामीण गाउँपालिकाहरू जिल्लाको ग्रामीण सार हुन् — जहाँ कृषि फस्टाउँछ र परम्परागत जीवनशैलीहरू प्रचलित छन्। बलान–बिहुलका हरियाली धानखेती, गहुँका फाँट र ग्रामीण जनजीवनको नजिकबाट अवलोकन गर्दा तराईको असली सौन्दर्य अनुभव हुन्छ।

सम्भावना: सप्तरीका ग्रामीण गाउँपालिकाहरू विकासको दिशामा अघि बढ्दै पनि ग्रामीण आकर्षण र परम्पराको संरक्षण गर्दछन्। बलान–बिहुलको मैथिली सांस्कृतिक विरासत, भारतसँगको सीमावर्ती अवस्थान र यादव–धानुक–मुस्लिम समुदायहरूको बहुसांस्कृतिक सद्भावलाई पर्यटनमा रूपान्तरण गरियो भने यो गाउँपालिका सप्तरीको एक विशेष सीमावर्ती सांस्कृतिक गन्तव्य बन्न सक्छ। मैथिली होमस्टे, सामा–चकेवा सांस्कृतिक कार्यक्रम र कृषि पर्यटनले स्थानीय समुदायको आर्थिक जीवन सुधार्न सक्छ।

बलान–बिहुललाई "सप्तरीको सीमावर्ती मैथिली गाउँ — जहाँ यादव समुदायको कृष्णभक्ति, मैथिली संस्कृतिको जीवन्त प्रवाह, हिन्दू–मुस्लिमको सद्भावपूर्ण सहअस्तित्व र नेपाल–भारत सीमाको साझा सांस्कृतिक धागोले एक अनुपम तराई अनुभव दिन्छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले बलान–बिहुल गाउँपालिका भ्रमण गर्नुभएको छ? यहाँको मैथिली सामा–चकेवा पर्व र सीमावर्ती जनजीवनको अनुभव कस्तो रह्यो? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – सुरुङ्गा नगरपालिका!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लामा रहेको, क्षेत्रभित्र अवस्थित ऐतिहासिक सुरुङ्गा पहाडको नाममा नामाकरण गरिएको — सुरुङ्गा नगरपालिका आइपुगेका छौँ!

नगरपालिका घोषणा गर्दा पिप्रापश्चिम, हर्दिया, दौलतपुर, मधुपट्टी, कुसाहा, हरिपुर, मलहनमा, टिकुलिया, पटेर्वा र मल्हनिया गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार सुरुङ्गा नगरपालिकाको कुल जनसंख्या ४९ हजार ४ सय ६० रहेको छ र यहाँ १० हजार ४ सय ८७ घरधुरी रहेका छन्। यो नगरपालिका सगरमाथा राजमार्ग तथा पूर्व–पश्चिम राजमार्गसँग उत्तर–दक्षिण तर्फ फैलिएर रहेको छ। बहुभाषिक, बहुजातीय यस नगरपालिकामा थारु, तेली, यादव, मुसलमान, बनिया, कलवार, मलाह, ब्राह्मण, क्षेत्री, मगर, राई लगायत अनेक जाति–जनजातिको बसोबास छ। "शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, पर्यटन र खानेपानी — सुशासित, सुन्दर, समृद्ध सुरुङ्गा बनाउछौँ हामी" — यही नै यस नगरपालिकाको मूल नारा हो।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

सुरुङ्गा नगरपालिका ऐतिहासिक पहाड, पवित्र दह, धार्मिक मन्दिर र बहुसांस्कृतिक जनजीवनको अनुपम संगमस्थल हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. बिसनरिया दह (Bisanriya Daha): सुरुङ्गा नगरपालिकाको एक प्रमुख पर्यटकीय स्थल बिसनरिया दह प्राकृतिक सुन्दरता र धार्मिक आस्थाको एक अनुपम संगम हो। शान्त वातावरण र हरियाली परिवेशले यस दहलाई एक विशेष आकर्षण बनाएको छ।

२. सेती देवी मन्दिर (Seti Devi Temple): वडा नं. ४ मा रहेको यो मन्दिर स्थानीय हिन्दु भक्तजनको विशेष आस्थाको केन्द्र हो। सेती — अर्थात् शुभ्र देवीको यो मन्दिरमा नवरात्रि र विशेष पर्वहरूमा भव्य पूजाआजा हुने गर्छ।

३. सुरुङ्गा बाबा मन्दिर (Surunga Baba Temple): यस नगरपालिकाकै नाम जुन ऐतिहासिक पहाडको नाममा रहन गएको छ — त्यस सुरुङ्गा पहाडसँग जोडिएको सुरुङ्गा बाबा मन्दिर यस क्षेत्रको आस्थाको एक महत्वपूर्ण केन्द्र हो।

४. मुसहरनिया दह र भेडिया चिल्ड्रेन पार्क: मुसहरनिया दह यस नगरपालिकाको अर्को एक पर्यटकीय दह हो। भेडिया चिल्ड्रेन पार्क परिवार र बालबालिकाका लागि एक विशेष मनोरञ्जन स्थल हो।

५. थारु–मैथिली बहुसांस्कृतिक सम्पदा: थारु जनसंख्याको बाहुल्य रहेको सुरुङ्गामा माघी पर्व, थारु नृत्य र परम्परागत जीवनशैलीको जीवन्त झलक पाउन सकिन्छ। मैथिली समुदायको छठ पूजा, मिथिला चित्रकला र मलाह (माझी) समुदायको नदीसँग जोडिएको परम्परागत जीवन — यी सबैको एकसाथ अनुभव यस नगरलाई विशेष बनाउँछ।

सम्भावना: यस नगरपालिकाभित्र प्राकृतिक स्रोतसाधन पर्याप्त रहेको छ — बिसनरिया दह र मुसहरनिया दहको पर्यटकीय विकास, सेती देवी मन्दिरको धार्मिक प्रवर्धन र थारु सांस्कृतिक होमस्टेको विस्तारले सुरुङ्गालाई सप्तरी जिल्लाको एक अनौठो पर्यटन गन्तव्यको रूपमा स्थापित गर्न सकिन्छ।

सुरुङ्गालाई "सप्तरीको ऐतिहासिक नगरी — जहाँ पहाडको नामले पहिचान पाएको यस नगरमा बिसनरिया दहको शान्त पानी, सेती देवीको दिव्य आशिष, थारुको माघी नाच र मैथिलीको छठ दियो एकसाथ मिलेर एउटा जीवन्त तराई संसार रचिएको छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले सुरुङ्गाको बिसनरिया दहको सौन्दर्य अनुभव गर्नुभएको छ? वा यहाँको थारु–मैथिली सांस्कृतिक मेलको आनन्द लिनुभएको छ? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश