Medical Assistant

Hypnic Jerk (ခန္ဓာကိုယ်ဆတ်ခနဲလှုပ်ခြင်း)

Hypnic Jerk ဆိုတာ အိပ်ပျော်ခါနီး လှုပ်ခနဲ ဖြစ်ခြင်း (Sleep Start) ကို ဆိုလိုပါတယ်။ လူအများစု ကြုံဖူးတဲ့ အဖြစ်အပျက်ပါ။ အိပ်လို့ အတော်ကြာ ငြိမ်သွားချိန်မှာ ခြေထောက် ဒါမှမဟုတ် တစ်ကိုယ်လုံး ဆတ်ခနဲ တုန်သွားပြီး လန့်နိုးသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဖြစ်ရသောအကြောင်းအရင်း

အတိအကျ အကြောင်းရင်းကို ဆေးပညာက သေချာ မဖော်ထုတ်နိုင်သေးပေမယ့် အောက်ပါ ဦးနှောက် အချက်ပြမှု ရှုပ်ထွေးခြင်း သီအိုရီက အသိအမှတ်ပြုမှု အရဆုံးပါ။

1. ဦးနှောက် အပိုင်း (၂) ခု ပဋိပက္ခ ဖြစ်ခြင်း -
· အိပ်ပျော်ခါနီးမှာ ခန္ဓာကိုယ် ကြွက်သားတွေ တဖြည်းဖြည်း ပျော့ခွေလာပါတယ်။
· ဦးနှောက်ရဲ့ "အိပ်စက်စင်တာ" က အနားယူဖို့ အမိန့်ပေးနေပေမယ့်၊ ဦးနှောက်ရဲ့ "နိုးကြားရေးစင်တာ" (Reticular Activating System) က ကြွက်သားတွေ ရုတ်တရက် ပျော့သွားတာကို "အိုး... ငါတို့ သစ်ပင်ပေါ်က ပြုတ်ကျတော့မှာလား" လို့ လွဲမှားစွာ အဓိပ္ပာယ်ကောက်လိုက်တာပါ။
· ဒီအခါ ဦးနှောက်က ချက်ချင်းဆိုသလို ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆန့်ထုတ်ပြီး "ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်ဖို့" တုန်ခါမှု တစ်ချက် ထုတ်လွှတ်လိုက်ပါတယ်။
2. ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် အမွေ (Evolutionary Theory) -
· လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ မျောက်ဝံ ဘိုးဘေးတွေ သစ်ပင်ပေါ်မှာ အိပ်စက်ခဲ့ကြရာက ကျန်ရစ်တဲ့ တုံ့ပြန်မှုလို့ ယူဆကြပါတယ်။ သစ်ကိုင်းပေါ်က ပြုတ်ကျမှာကို ကာကွယ်ဖို့ ခန္ဓာကိုယ်က အလိုလို ဆတ်ခနဲ တုန်ခါတာပါ။

အဖြစ်များစေတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့ -

· ညဘက် ကဖင်း (ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်) သောက်သုံးခြင်း။
· နေ့ဘက်မှာ ပြင်းထန်တဲ့ လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ခြင်း။
· အိပ်ရေးပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပင်ပန်းလွန်းနေခြင်း။
· စိတ်ဖိစီးမှု များခြင်း။

စိုးရိမ်စရာလား။ ကုသဖို့လိုလား။

· မစိုးရိမ်ရပါဘူး။ ဒါဟာ အာရုံကြောစနစ်ရဲ့ သာမန်၊ အန္တရာယ်မရှိတဲ့ တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုပါ။
· ရောဂါတစ်ခုခုရဲ့ လက္ခဏာ မဟုတ်ပါဘူး။ (ခြေထောက်မငြိမ်တဲ့ Restless Leg Syndrome ရောဂါနဲ့ မတူပါဘူး။)
· သက်သာချင်ရင် - ညဘက် ကဖင်းရှောင်ပါ၊ အိပ်ရာမဝင်ခင် ဖုန်းမကြည့်ဘဲ စိတ်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း အေးချမ်းအောင် လုပ်ပါ။

အရှေ့မှာ ပြောခဲ့တဲ့အကြောင်းအရာတွေအပြင် Hypnic Jerk အကြောင်း ပိုပြီး ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သိထားသင့်တဲ့ အချက် (၅) ချက်ကို ဆက်လက် ရှင်းပြပေးပါမယ်။

၁။ ဦးနှောက်ထဲက တကယ့် ဖြစ်စဉ် (The Neuroscience)

လူနာမည်ကြီး ဆရာဝန်တွေ သဘောတူထားတဲ့ နောက်ထပ် ရှင်းပြချက်တစ်ခုကတော့ ဦးနှောက် မော်တာကော်တက် (Motor Cortex) ရဲ့ နောက်ဆုံး လှုပ်ရှားမှုပါ။

· အိပ်ပျော်ခါနီး ဦးနှောက်လှိုင်းတွေ နှေးလာတဲ့အခါ ဦးနှောက်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှု ထိန်းချုပ်တဲ့ အပိုင်းဟာ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုအတွက် နောက်ဆုံး ဓာတ်အား ပေါက်ကွဲမှု (Last Gasp) တစ်ခု ထုတ်လွှတ်လိုက်ပါတယ်။
· ဒီလျှပ်စစ်ဓာတ်အား အသေးစားလေးဟာ အိပ်စက်ခြင်းစနစ်ကို အရှိန်မပျက်စေဘဲ ကြွက်သားတွေကို တစ်ချက်တည်း ကျုံ့သွားစေတာပါ။

၂။ မကြာခဏ ဆက်တိုက် ဖြစ်နေရင် သတိထားရမယ့် အခြေအနေ

Hypnic Jerk ကိုယ်တိုင်က အန္တရာယ်မရှိပေမယ့် တစ်ညကို ၁၀ ကြိမ်၊ ၁၅ ကြိမ် လောက် ဆက်တိုက် ဖြစ်ပြီး လုံးဝ အိပ်မပျော်နိုင်အောင် ဖြစ်နေရင်တော့ ဒါက Hypnic Jerk မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အောက်ပါ ပြဿနာတွေရဲ့ လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

· Periodic Limb Movement Disorder (PLMD): အိပ်နေစဉ် ခြေထောက်ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း မသိစိတ်က အကြိမ်ရေ များစွာ လုပ်မိခြင်း။ (ဒါက မိနစ် ၂၀-၄၀ ကြာတတ်ပြီး Hypnic Jerk ကတော့ အိပ်ပျော်ခါနီး တစ်ချက်တည်းပါ)။
· သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း (Iron Deficiency): အာရုံကြောကို လှုံ့ဆော်မှု များစေတဲ့အတွက် ခြေလက် တဆတ်ဆတ် လှုပ်ချင်စိတ် ဖြစ်စေပါတယ်။

၃။ အဲဒီအခိုက်အတန့်မှာ တွဲဖြစ်လေ့ရှိတဲ့ ထူးဆန်းတဲ့ အိပ်မက်

ဒါက စိတ်ဝင်စားစရာ အကောင်းဆုံး အပိုင်းပါ။ လူတွေက Hypnic Jerk ဖြစ်တဲ့အချိန်နဲ့ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ အောက်ပါလို တိုတောင်းတဲ့ အစီအစဉ် မျိုးကို အိပ်မက်မက်တတ်ပါတယ်။

· ပြုတ်ကျခြင်း: လှေကားထစ်က ခြေချော်ကျတာ၊ တံတားပေါ်က ပြုတ်ကျတာ။
· ကန်မိခြင်း: ဘောလုံးကန်တာ၊ လမ်းလျှောက်ရင်း ကျောက်တုံးကို ခြေဖျားနဲ့ တိုက်မိတာ။

ဦးနှောက်ရဲ့ အံ့ဩစရာ လုပ်ဆောင်ချက်: တကယ်တော့ အဲဒီအိပ်မက်ဟာ ခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ပြီးတဲ့ နောက်မှ ဖြစ်တာပါ။ ဒါပေမယ့် ဦးနှောက်က ဇာတ်လမ်းကို ပြန်ပြင်ရေး (Backfill) လုပ်လိုက်တယ်။
"မင်းခြေထောက်က ဘာလို့ တုန်သွားတာလဲဆိုတော့... မင်း ဘောလုံးကန်နေတာကိုး" လို့ ဦးနှောက်က အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ပေးလိုက်တဲ့ သဘောပါ။

၄။ ဘယ်သူတွေမှာ အဖြစ်များသလဲ (စာရင်းဇယား)

· အသက်အရွယ်: လူငယ်တွေ၊ ဆယ်ကျော်သက်တွေမှာ ပိုအဖြစ်များပါတယ်။ အသက်ကြီးလာတာနဲ့အမျှ တဖြည်းဖြည်း နည်းသွားတတ်ပါတယ်။
· ကိုယ်ဟန်အနေအထား: ပက်လက်အနေအထား (ကျောပေါ်မှာ အိပ်တဲ့အခါ) ခြေထောက်နဲ့ တစ်ကိုယ်လုံး အလွတ်ကျနေတဲ့အတွက် Hypnic Jerk ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။ ဘေးစောင်းအိပ်ရင် ပိုသက်သာပါတယ်။

၅။ ဒါဆို ဘယ်လို ကာကွယ်မလဲ (Prevention Tips)

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ၁၀၀% မဖယ်ရှားနိုင်ပေမယ့် သိသိသာသာ လျှော့ချဖို့ နည်းလမ်းကောင်းတွေ ရှိပါတယ်။

· အသက်ရှူနည်း ပြောင်းလဲခြင်း (4-7-8 နည်း):
1. နှာခေါင်းကနေ ၄ စက္ကန့်ကြာအောင် ရှူပါ။
2. အသက်ကို ၇ စက္ကန့်ကြာအောင် အောင့်ထားပါ။
3. ပါးစပ်ကနေ ၈ စက္ကန့်ကြာအောင် ဖြည်းညှင်းစွာ မှုတ်ထုတ်ပါ။
· အကျိုးသက်ရောက်မှု: ဒါက အာရုံကြောကြီးကို အေးချမ်းစေပြီး ဦးနှောက်က "ငါတို့ အန္တရာယ်မရှိဘူး၊ အိပ်ခါနီးပဲ" ဆိုတာကို သေချာပေါက် လက်ခံသွားစေပါတယ်။
· မဂ္ဂနီဆီယမ် (Magnesium) ဖြည့်တင်းခြင်း:
· ဒီသတ္တုဓာတ်ဟာ ကြွက်သားတွေကို ပြေလျော့စေပြီး အာရုံကြော အချက်ပြမှုကို ငြိမ်သက်စေပါတယ်။ အိပ်ရာမဝင်ခင် ငှက်ပျောသီးတစ်လုံး ဒါမှမဟုတ် ဗာဒံစေ့ အနည်းငယ် စားပေးတာက အကူအညီဖြစ်စေပါတယ်။

နိဂုံးချုပ် - Hypnic Jerk ဟာ အိပ်မပျော်တဲ့ ရောဂါ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ သင့်ဦးနှောက်ရဲ့ လုံခြုံရေးစနစ် ကောင်းကောင်းအလုပ်လုပ်နေတယ်ဆိုတဲ့ ကျန်းမာတဲ့ လက္ခဏာ တစ်ခုပါ။ ဒါကိုမှ စိုးရိမ်ပြီး အိပ်ရေးပျက်မယ့်အစား "အင်း... ငါ့ဦးနှောက်က ငါ့ကို မပြုတ်ကျအောင် စောင့်ရှောက်နေတာပဲ" လို့ သဘောထားလိုက်ရုံပါပဲ။

https://en.wikipedia.org/wiki/Hypnic_jerk