Lesson World

🎸 Jazz Guitar ဆိုတာ ဘာလဲ?

ဒီနေ့တော့ Guitar သမားတွေကြားမှာ လူပြောများနေပေမယ့် တချို့အတွက် နည်းနည်းအလှမ်းဝေးသလို ဖြစ်​နေတဲ့ subject တစ်ခုဖြစ်တဲ့ Jazz Guitar အကြောင်း ပြောချင်ပါတယ်။

လူတော်တော်များများက Jazz Guitar ဆိုရင်—

Chord တွေ အရမ်းရှုပ်တယ်၊
Scale တွေ အများကြီးသိရမယ်၊
သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို ပုံမှန်မတီးဘဲ “နားမလည်အောင်” ပြောင်းတီးတတ်တဲ့ style တစ်ခုလို့ မြင်တတ်ကြပါတယ်။

အဲဒါတွေထဲမှာ အမှန်တရားတချို့တော့ ပါပါတယ်။ Jazz Guitar မှာ harmony နက်ရှိုင်းတယ်၊ chord voicing တွေများတယ်၊ improvisation လည်း အရေးကြီးတယ်။

ဒါပေမယ့် Jazz Guitar ရဲ့ အလှတရားက အဲဒီထက် ပိုနက်နဲပါတယ်။

တကယ်တော့ Jazz Guitar ဆိုတာ ဂီတဘာသာစကားတစ်ခု ပါ။

သူ့မှာ rhythm ရှိတယ်။
Swing feel ရှိတယ်။
Harmony ကို အရောင်အသွေးပြောင်းစေတတ်တဲ့ အတွေးအခေါ်တွေရှိတယ်။
Soloist ကို နားထောင်ပြီး ပြန်တုံ့ပြန်တတ်တဲ့ interaction ရှိတယ်။
ပြီးတော့ သီချင်းတစ်ပုဒ်အတွင်းမှာ ချက်ချင်းဖန်တီးတတ်တဲ့ improvisation ရှိပါတယ်။

Jazz Guitar သမားတစ်ယောက်ဟာ Chord တွေကို မှတ်ထားတဲ့သူသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။
သူက rhythm section ထဲမှာ နားထောင်တတ်တဲ့သူ၊ soloist နဲ့ စကားပြောတတ်တဲ့သူ၊ harmony ကို လှုပ်ရှားစေတတ်တဲ့သူ၊ တစ်ခါတလေ တစ်ကြောင်းတည်းသော melody line နဲ့တင် သီချင်းတစ်ပုဒ်ရဲ့အရသာကို ပြောင်းပေးနိုင်တဲ့သူပါ။

---

၁။ Jazz Guitar ရဲ့အစ — Banjo ကနေ Guitar ဆီ

Jazz Guitar ရဲ့သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်မယ်ဆိုရင် အစောပိုင်း New Orleans jazz band တွေထဲမှာ Guitar က အခုလိုအရေးပါတဲ့နေရာမှာ မရှိသေးပါဘူး။

အဲဒီခေတ်မှာ brass instrument တွေ၊ drum တွေ၊ loud ensemble တွေကြားထဲမှာ ဖြတ်ထွက်နိုင်ဖို့ banjo ကို ပိုအသုံးများခဲ့ကြပါတယ်။ Banjo ရဲ့အသံက စူးတယ်၊ percussive ဖြစ်တယ်၊ rhythm ကို တိတိကျကျထောက်ပံ့ပေးနိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် Jazz က swing era ထဲဝင်လာတဲ့အခါ band sound က ပြောင်းလာပါတယ်။ Rhythm section ထဲမှာ bass နဲ့ drums နဲ့ပိုကပ်တဲ့၊ chordal color ပိုနူးညံ့တဲ့၊ ensemble ထဲမှာ ပို blend ဖြစ်တဲ့ အသံလိုလာပါတယ်။

အဲဒီနေရာမှာ archtop guitar တွေ အရေးပါလာပါတယ်။

Gibson L-5 လို archtop guitar တွေက violin မျိုးနွယ်တူရိယာတွေလို f-hole ပါတယ်၊ body projection ကောင်းတယ်၊ big band ထဲမှာ rhythm guitar အနေနဲ့ အလုပ်လုပ်နိုင်လာတယ်။

အဲဒီခေတ်က Jazz Guitar သမားတွေဟာ solo အရမ်းမတီးရသေးပါဘူး။ သူတို့ရဲ့အလုပ်က band ကို မောင်းနှင်ပေးဖို့ပါ။

“Four-to-the-bar” လို့ခေါ်တဲ့ beat တစ်ချက်ချင်းစီမှာ chord ကို တိတိကျကျထောက်ပံ့တဲ့ rhythm playing နဲ့ band ရဲ့ swing feel ကို ထိန်းပေးခဲ့ကြပါတယ်။

တစ်နည်းပြောရရင် အစောပိုင်း Jazz Guitar ဟာ မီးမောင်းထိုးခံရတဲ့ instrument မဟုတ်သေးပါဘူး။
ဒါပေမယ့် သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို အောက်ခြေကနေ မောင်းနှင်ပေးတဲ့ engine တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

---

၂။ Electric Guitar ပေါ်လာတဲ့အခါ အရာအားလုံးပြောင်းသွားတယ်

အစောပိုင်းကာလတွေမှာ Guitar ရဲ့ပြဿနာကြီးတစ်ခုက Volume Level ပါ။

Trumpet, saxophone, trombone တွေနဲ့ယှဉ်ရင် acoustic guitar အသံက solo အနေနဲ့ရှေ့ထွက်ဖို့ ခက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အစောပိုင်း jazz band တွေထဲမှာ guitar ဟာ rhythm section နောက်ဘက်မှာပဲ ရှိနေတတ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် 1930s ဝန်းကျင်မှာ electric amplification ပေါ်လာတဲ့အခါ guitar ရဲ့အခန်းကဏ္ဍက လုံးဝပြောင်းသွားပါတယ်။

အထူးသဖြင့် Charlie Christian လို guitarist တွေကြောင့် Jazz Guitar ဟာ rhythm instrument တစ်ခုကနေ solo voice တစ်ခုအဖြစ် ရှေ့ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။

Charlie Christian က guitar ကို horn player တစ်ယောက်လို တီးပြခဲ့တယ်။ Saxophone line တွေလို flowing single-note lines တွေ၊ swing phrasing တွေ၊ chord changes တွေကို ဖြတ်သန်းသွားတဲ့ melodic ideas တွေကို electric guitar နဲ့ ရှေ့တန်းတင်ခဲ့ပါတယ်။

သူ့ကို bebop guitarist သီးသန့်လို့ပြောတာထက် swing ကနေ bebop language ဆီ ပြောင်းလဲသွားဖို့ လမ်းခင်းပေးတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် လို့မြင်တာ ပိုတိကျပါတယ်။

အဲဒီကနေစပြီး Jazz Guitar ဟာ “နောက်ကနေ chord ထောက်ပံ့တဲ့ guitar” သက်သက်မဟုတ်တော့ပါဘူး။
သူ့ကိုယ်ပိုင်အသံနဲ့ solo ပြောနိုင်တဲ့ instrument တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

---

၃။ Jazz Guitar ရဲ့နှလုံးသား — Swing Feel

Jazz Guitar ကို နားလည်ချင်ရင် Chord name တွေမတိုင်ခင် Swing feel ကို အရင်နားလည်ဖို့လိုပါတယ်။

Swing ဆိုတာ eighth note နှစ်လုံးကို straight အညီအမျှတီးတာမဟုတ်ပါဘူး။ Beginner level မှာ long-short feel, triplet feel လို့စဉ်းစားလို့ရပေမယ့် တကယ့် swing က math formula တစ်ခုထက် ပိုပါတယ်။

Swing ထဲမှာ pulse ရှိတယ်။
Relaxation ရှိတယ်။
Accent placement ရှိတယ်။
Behind the beat, on the beat ဆိုတဲ့ time feel အနုစိတ်တွေ ရှိတယ်။
ပြီးတော့ rhythm section နဲ့ အချင်းချင်း နားထောင်ပြီး လှုပ်ရှားတဲ့ groove ရှိပါတယ်။

ဒါကြောင့် Jazz Guitar သမားက metronome နဲ့မှန်အောင်တီးတတ်ရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။
Time ကို “ခံစားတတ်” ရပါတယ်။

Jazz မှာ rhythm က နောက်ခံမဟုတ်ပါဘူး။
Rhythm က သီချင်းရဲ့အသက်ပါ။

---

၄။ Comping ဆိုတာ Strumming Pattern မဟုတ်ပါဘူး

Jazz Guitar မှာ အရေးကြီးဆုံး skill တစ်ခုက Comping ပါ။

Comping ဆိုတာ accompanying ကနေ ဆင်းသက်လာတဲ့စကားပါ။ Soloist တီးနေတဲ့အချိန်မှာ နောက်ကနေ chord တွေနဲ့ support လုပ်တာပါ။

ဒါပေမယ့် pop သီချင်းတွေမှာလို pattern တစ်ခုကို အစအဆုံးထပ်ခါထပ်ခါ strum လုပ်တာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။

Jazz comping မှာ guitarist က soloist ကို နားထောင်ရတယ်။
Soloist က ဘာ phrase တီးလိုက်လဲ၊ rhythm section က ဘယ်လိုမောင်းနေသလဲ၊ piano player ရှိရင် သူ့ chord voicing နဲ့ ထိပ်တိုက်မတွေ့အောင် ဘယ်နေရာမှာ space ထားမလဲ စဉ်းစားရပါတယ်။

တစ်ခါတလေ chord တီးဖို့ထက် မတီးဘဲ နေရာလွတ်ထားတာက ပိုကောင်းပါတယ်။

Jazz Guitar ရဲ့အလှတရားက
ခင်ဗျားတီးနိုင်တာကို ပြဖို့မဟုတ်ဘဲ သီချင်းက ဘာလိုနေလဲဆိုတာ နားထောင်ပြီး ဖြည့်ဆည်းပေးဖို့ပါ။

---

၅။ Jazz Harmony — Chord တွေကို အရောင်ပြောင်းတဲ့ အနုပညာ

Jazz Guitar လို့ပြောလိုက်ရင် လူတွေစိတ်ထဲမှာ အရင်ဆုံးပေါ်လာတာက “ရှုပ်တဲ့ chord တွေ” ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

တကယ်လည်း Jazz မှာ simple major/minor triad တွေထက် 7th chord, 9th, 11th, 13th, altered chord တွေ အများကြီး အသုံးပြုပါတယ်။

ဒါပေမယ့် Jazz Harmony ရဲ့တကယ့်အဓိကက Chord name များတာ မဟုတ်ပါဘူး။
Tension နဲ့ release ကို ဘယ်လိုဖန်တီးမလဲ ဆိုတာပါ။

ဥပမာ ii-V-I progression ဆိုတာ Jazz မှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ harmonic movement တစ်ခုပါ။ Chord တစ်ခုကနေ နောက် chord တစ်ခုဆီ သွားတဲ့အခါ note တွေကို အနီးဆုံးလမ်းကြောင်းနဲ့ ချောချောမွေ့မွေ့ရွှေ့တာကို voice leading လို့ခေါ်ပါတယ်။

Jazz Guitar သမားက Chord တစ်ခုကို position တစ်ခုတည်းမှာပဲ မမြင်ပါဘူး။
Neck တစ်လျှောက်မှာ Color အမျိုးမျိုးနဲ့ ပြောင်းတီးနိုင်တဲ့ voicing တွေအဖြစ် မြင်ပါတယ်။

Drop 2, Drop 3 voicing, shell voicing, chord substitution, chord melody စတာတွေက Jazz Guitar ကို တခြား guitar style တွေနဲ့ကွဲစေတဲ့ အရေးကြီးတဲ့အပိုင်းတွေပါ။

ဒါပေမယ့် အလွယ်ဆုံးပြောရရင်—

Jazz Guitar မှာ Chord ဆိုတာ “ကိုင်စရာ shape” တစ်ခုမဟုတ်ပါဘူး။
သီချင်းရဲ့ Color ကိုပြောင်းနိုင်တဲ့ အသံဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခုပါ။

---

၆။ Improvisation — Scale လျှောက်တီးတာမဟုတ်ပါဘူး

Jazz Guitar မှာ improvisation အရေးကြီးတယ်ဆိုတာ လူတိုင်းသိပါတယ်။

ဒါပေမယ့် improvisation ကို “scale တစ်ခုရွေးပြီး မြန်မြန်လျှောက်တီးတာ” လို့ပဲမြင်ရင် Jazz ရဲ့အနှစ်သာရကို လွဲသွားနိုင်ပါတယ်။

Jazz improvisation ဆိုတာ chord changes တွေကို နားလည်ပြီး၊ အဲဒီ changes တွေအပေါ် melody ကို ချက်ချင်းဖန်တီးတာပါ။

Improviser တစ်ယောက်က scale notes တွေကို random မတီးပါဘူး။
Chord tone တွေကို target လုပ်တယ်။
3rd နဲ့ 7th လို chord identity ပေးတဲ့ note တွေကို အရေးကြီးစွာမြင်တယ်။
Chromatic approach, enclosure, motif development, call-and-response စတဲ့ idea တွေနဲ့ line တစ်ကြောင်းကို စကားပြောသလို တည်ဆောက်တယ်။

တကယ့် Jazz solo က “ငါ ဘယ်လောက်တီးနိုင်လဲ” ဆိုတာမဟုတ်ပါဘူး။
“ငါ ဘာပြောချင်လဲ” ဆိုတာပါ။

ဒါကြောင့် Jazz Guitar သမားတစ်ယောက်က composer လည်းဖြစ်တယ်၊ listener လည်းဖြစ်တယ်၊ storyteller လည်းဖြစ်ပါတယ်။

---

၇။ Jazz Guitar Tone — နွေးထွေးပြီး စကားပြောနိုင်တဲ့အသံ

Jazz Guitar အသံဆိုရင် လူတော်တော်များများစိတ်ထဲမှာ hollow-body archtop guitar, warm clean tone, neck pickup, rounded attack ဆိုတဲ့ sound မျိုး ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။

Classic jazz tone မှာ archtop guitar တွေ အရေးကြီးခဲ့တယ်။ Hollow body, f-holes, floating bridge တို့ကြောင့် အသံက warm ဖြစ်တယ်၊ note decay ကလည်း သဘာဝကျတယ်။ Chord voicing တွေ အလွန်ရှုပ်တဲ့အခါ sustain အရမ်းများရင် အသံတွေ muddy ဖြစ်သွားနိုင်လို့ Jazz tone မှာ note separation လည်း အရေးကြီးပါတယ်။

Flatwound strings တွေကိုလည်း Jazz guitarist တွေ အများကြီးအသုံးပြုကြပါတယ်။ အသံက ပိုdark, ပိုsmooth ဖြစ်တယ်။ Finger squeak လည်း လျော့တယ်။ Pick သုံးတဲ့သူတွေအများကြီးရှိပေမယ့် Wes Montgomery လို thumb နဲ့တီးတဲ့သူတွေကလည်း Jazz Guitar tone history ထဲမှာ အလွန်ထင်ရှားပါတယ်။

တကယ်တော့ Jazz tone က gear တစ်ခုတည်းနဲ့ မပြီးပါဘူး။
Touch, attack, dynamics, phrasing, vibrato, space ထားပုံတွေ အားလုံးပါဝင်ပါတယ်။

အသံနူးညံ့တာတင် Jazz tone မဟုတ်ပါဘူး။
စကားပြောနိုင်တဲ့ tone ဖြစ်ဖို့လိုပါတယ်။

---

၈။ Jazz Guitar သမိုင်းထဲက အရေးပါတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်များ

Jazz Guitar ကိုနားလည်ချင်ရင် player တွေကိုလည်း နားထောင်ဖို့လိုပါတယ်။

Charlie Christian က electric guitar ကို jazz solo voice အဖြစ် ရှေ့တန်းတင်ခဲ့သူတွေထဲက အရေးကြီးဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ပါ။

Django Reinhardt က Gypsy Jazz ရဲ့သင်္ကေတလိုဖြစ်ပြီး မီးလောင်ဒဏ်ကြောင့် fretting hand မှာ လက်ချောင်းကန့်သတ်ချက်ရှိခဲ့ပေမယ့် အံ့မခန်း technique, arpeggio line, rhythmic drive တွေနဲ့ Jazz Guitar ကို ထူးခြားတဲ့လမ်းကြောင်းတစ်ခုဆီ ပို့ခဲ့ပါတယ်။

Wes Montgomery က thumb tone, octave playing, single-note to octave to block chord solo structure တွေနဲ့ Jazz Guitar အသံကို လူတော်တော်များများအတွက် မှတ်မိလွယ်စေခဲ့သူပါ။

Joe Pass က guitar တစ်လက်တည်းနဲ့ walking bass, chord, melody အားလုံးကို ဖော်ပြနိုင်တဲ့ solo jazz guitar language ကို အမြင့်ဆုံးအဆင့်အထိ ပြသခဲ့သူပါ။

Jim Hall ကတော့ note များများတီးတဲ့သူထက် space, listening, interaction, subtle harmony တွေနဲ့ modern jazz guitar အတွေးအခေါ်ကို ကြီးမားစွာပြောင်းလဲစေခဲ့သူပါ။

နောက်ပိုင်းမှာ Pat Metheny, George Benson, Grant Green, Barney Kessel, Pat Martino, John Scofield, Julian Lage, Kurt Rosenwinkel တို့လို guitarist တွေက Jazz Guitar ကို မတူညီတဲ့ခေတ်၊ မတူညီတဲ့အသံ၊ မတူညီတဲ့ approach တွေနဲ့ ဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြပါတယ်။

---

၉။ Jazz Guitar နဲ့ တခြား Guitar Style တွေ ဘာကွာလဲ?

Classical Guitar က written score, tone control, polyphonic clarity, interpretive discipline ကို ဦးစားပေးတတ်ပါတယ်။

Acoustic Rhythm Guitar က song accompaniment, strumming, groove, chord progression support ကို အဓိကထားတတ်ပါတယ်။

Blues Guitar က vocal-like phrasing, bends, dominant harmony, call-and-response emotion ကို အခြေခံထားတတ်ပါတယ်။

Rock Guitar က power chord, riff, distortion, energy, direct expression ကို ဦးစားပေးတတ်ပါတယ်။

Fingerstyle Guitar က melody, bass, harmony ကို guitar တစ်လက်တည်းနဲ့ arrangement ပုံစံဖော်ပြတာကို အဓိကထားနိုင်ပါတယ်။

Jazz Guitar ကတော့ ဒီအရာတွေထဲကတချို့ကို ယူသုံးနိုင်ပေမယ့် သူ့ရဲ့အဓိက identity က swing rhythm, extended harmony, improvisation, comping, interaction, personal tone တွေမှာ ရှိပါတယ်။

တစ်နည်းပြောရရင် Jazz Guitar ဟာ “တီးနည်းတစ်မျိုး” သက်သက်မဟုတ်ပါဘူး။
Music ကို ချက်ချင်းစဉ်းစား၊ ချက်ချင်းနားထောင်၊ ချက်ချင်းတုံ့ပြန်ရတဲ့ language တစ်ခုပါ။

---

၁၀။ Jazz Guitar နဲ့ပတ်သက်ပြီး အထင်လွဲတတ်တဲ့အချက်များ

Jazz Guitar ဆိုတာ note များများ၊ scale များများ၊ chord ရှုပ်ရှုပ်တွေကို မြန်မြန်တီးရတာလို့ ထင်တတ်ကြပါတယ်။

တကယ်တော့ Jazz Guitar ရဲ့ foundation က အဲဒါမဟုတ်ပါဘူး။

အခြေခံက time feel ပါ။
နောက်တစ်ခုက listening ပါ။
နောက်တစ်ခုက harmony ကိုနားလည်ခြင်း ပါ။
ပြီးတော့ အရေးကြီးဆုံးက သီချင်းထဲမှာ ကိုယ်ဘာပြောချင်လဲ သိခြင်း ပါ။

Jim Hall လို guitarist တစ်ယောက်က note နည်းနည်းနဲ့ပဲ နက်ရှိုင်းတဲ့ musical conversation တစ်ခု ဖန်တီးနိုင်တယ်ဆိုတာ ပြခဲ့ပါတယ်။

Jazz Guitar မှာ မြန်တာက skill ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် မြန်တာတစ်ခုတည်းက music မဟုတ်ပါဘူး။

Chord ရှုပ်တာက knowledge ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် chord ရှုပ်တာတစ်ခုတည်းက Jazz မဟုတ်ပါဘူး။

Jazz ရဲ့အနှစ်သာရက နားထောင်တာ၊ တုံ့ပြန်တာ၊ swing ဖြစ်တာ၊ harmony ကို အဓိပ္ပာယ်ရှိရှိသုံးတာ၊ ကိုယ့်အသံနဲ့ကိုယ် ပြောတတ်တာပါ။

---

✨ နိဂုံးချုပ်ရရင်...

Jazz Guitar ဆိုတာ chord တွေရှုပ်ရှုပ်ကိုင်ပြီး scale တွေမြန်မြန်တီးတဲ့ guitar style တစ်ခုထက် အများကြီးပိုပါတယ်။

သူဟာ rhythm ရှိတဲ့ language တစ်ခုပါ။
Harmony ကိုအရောင်ပြောင်းတတ်တဲ့ အနုပညာတစ်ခုပါ။
Improvisation နဲ့ ချက်ချင်းဖန်တီးတတ်တဲ့ စိတ်ကူးစွမ်းရည်တစ်ခုပါ။
Soloist နဲ့ rhythm section ကို နားထောင်ပြီး ပြန်ပြောတတ်တဲ့ conversation တစ်ခုပါ။
ပြီးတော့ guitarist တစ်ယောက်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်အသံကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာဖော်ပြနိုင်တဲ့ musical tradition တစ်ခုပါ။

Jazz Guitar ကိုလေ့လာခြင်းက Jazz တီးချင်တဲ့သူတွေအတွက်ပဲ အသုံးဝင်တာတော့မဟုတ်ပါဘူး။

Chord voicing ပိုနားလည်လာမယ်။
Rhythm feel ပိုကောင်းလာမယ်။
Melody line ဖန်တီးပုံ ပိုမြင်လာမယ်။
Fingerboard ကို ပိုလွတ်လွတ်လပ်လပ်မြင်လာမယ်။
Pop, R&B, Neo-soul, Funk, Blues, Fingerstyle, Acoustic Arrangement တွေထဲမှာပါ အသုံးချနိုင်တဲ့ musical vocabulary တိုးလာမယ်။

ဒါကြောင့် Jazz Guitar ကို ခက်လို့ဝေးဝေးနေစရာမလိုပါဘူး။
သူ့ကို စနစ်တကျနားလည်လာရင် Guitar တစ်လက်နဲ့ Music ကိုမြင်တဲ့အမြင်တစ်ခုလုံး ပြောင်းသွားနိုင်ပါတယ်။

Jazz Guitar အကြောင်းကတော့ ဒီလောက်ပါပဲ။

🎸အဆုံးထိဖတ်ပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်