SHWE

အသက်၆၀ကျော် အမျိုးသမီး ပထမဦးဆုံးအကြိမ် အိပ်မပျော်တဲ့ ဝေဒနာ ၁၅ရက် ကြုံတယ် ညဖက် အမူအရာတွေက တယောက်ယောက်နဲ့ ရန်ဖြစ်လို စကားတွေ အပြန်အလှန်ပြောနေသလိုပါ တယောက်ယောက်က ဟန့်လိုက်ရင် စိတ်ဆိုးတယ် ဘဝဟောင်းက ပဋန်းဆက်လို့ပြောတယ် သူ့ကို အောက်လမ်းနဲ့ လုပ်တယ် ဒါ့ကြောင့် ဝေဒနာတွေ ခံစားရတယ် လူကအလွန်ဝတဲ့သူ သွေးတိုးရောဂါရှိတယ် သားသမီး၄ယောက် ရှမ်းကမ်းမှာ စိတ်ပူတယ်လို့ပြောပြတယ် တတ်စွမ်းသလောက် ကူညီလိုက်ပါသည်

ဇဏ်ခီပြောတဲ့ စိတ်အကြောင်း
Copy / Paste လုပ်ထားပါတယ်

စိတ်

ကျနော့်ကိုဒုက္ခအပေးဆုံးက ကျနော့်စိတ်ပဲ။ ဒါပေမယ့်လည်း ကျနော့်စိတ်ကိုကျနော် အထူးကျေးဇူးတင်မိတယ်။ သူ့ကြောင့် အပူ သောက ရမ္မက် အတ္တ တဏှာရာဂအကြောင်းတွေ၊ ကရုဏာ မုဒိတာ မေတ္တာအကြောင်းတွေကိုကောင်းကောင်းသိခွင့်ရတယ်။ တရားပေါက်သွားပြီလားဆိုတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ အားလုံးလိုပါပဲ။ ရုန်းကန်နေရဆဲပါ။

၂၀၁၇ခုနှစ်က ဘဝမှာ အမှောင်မိုက်ဆုံးနှစ်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ရက်နေ့မှာ အဖေဆုံးတယ်။ အဖေ့ရဲ့သေဆုံးခြင်းဟာ ကျနော့်အတွက် ရေကာတာကျိုးတာပဲ။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ထိမ်းထားသမျှအကုန်ပြိုလဲတဲ့အချိန်။ ဘာတွေထိမ်းထာတာလဲဆိုတော့ ကျနော့်ရဲ့ဟိုးငယ်ငယ်ကတည်းကရှိနေတဲ့ Anxiety Disorder ရယ်၊ ဆယ်စုနှစ်တစ်စုလောက်ရင်းနှီးမြှပ်နှံထားတဲ့အချိန်နဲ့အလုပ်တွေ အကောင်အထည်မဖေါ်နိုင်လောက်တော့ဘူးဆိုတဲ့ ခံစားချက်တွေ၊ ပြန်မဆပ်နိုင်လောက်တော့အောင် ဝိုင်းဝိုင်းလည်နေတဲ့အကြွေးတွေ၊ ပြီးတော့ ငယ်ငယ်ကတည်းက အဖေ့ရဲ့ approval ကိုအရမ်းလိုချင်ခဲ့တဲ့သူဆိုတော့ သူ့ဆီက “သား မင်းတော်တယ်” ဆိုတဲ့စကားကိုလည်း ဒီတစ်သက်ကြားရပါ့ဦးမလားဆိုတဲ့ သံသယ။
အဖေဆုံးပြီလို အမေရိကားကနေ message ဝင်လာတဲ့အချိန်မှာ... အမှန်ပြောရရင် ကျနော် message ကိုဖျတ်ခနဲမြင်လိုက်ပြီး ချက်ခြင်းမမြင်ချင်ဟန်ဆောင်လိုက်သေးတယ် (မှတ်မှတ်ရရ supermarket မှာစျေးဝယ်နေတဲ့အချိန်)။ ဒီလိုကိစ္စတွေက မသိချင်ဟန်ဆောင်လို့မှ မရတာကိုနော်။ ၂၀၁၀ မှာပထမသားဆုံးသွားတုန်းက ကျနော်ထင်ထားခဲ့တာ ဘဝမှာဒီလောက်ထိထပ်ခံစားဖို့မရှိလောက်တော့ဘူးလို့။ ဒါပေမယ့် တစ်ယောက်တစ်မျိုးစီ အောင့်သက်သက်ကြီးပါပဲ။

ကျနော့်တစ်သက်မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုသတ်သေတဲ့ (su***de လုပ်တဲ့) သူတွေကို လုံးဝနားမလည်ခဲ့သလို တိတ်တိတ်ကလေးတောင်ရှူံ့ချခဲ့ဖူးပါတယ်။ ၂၀၁၇ မှာ သူတို့ကိုစပြီးတော့ နားလည်နိုင်လာခဲ့တယ်။ နားလည်နိုင်လာတဲ့ကိုယ့်ရဲ့စိတ်ကိုလည်း ပြန်ကြောက်မိပြန်တယ်။ အဲ့ဒီ့ကာလအတွင်းမှာပဲ Depression စဝင်တယ်။ အမြဲကြားဖူးနေတဲ့ စိတ်ရောဂါ။ အရင်ကထင်ထားခဲ့တာ စိတ်ဓါတ်ကျတယ်ပေါ့။ ပြီးရင် ပြီးသွားတာမျိုးလို့ ထင်ထားခဲ့မိတယ်။ No no no.. မဟုတ်ဘူး။
IT’S THE BEAST THAT NEVER LEAVES.
Depression ဆိုတဲ့ဟာကြီးနဲ့ တကယ်တွေ့တဲ့အချိန်မှာ ကျနော်တုန်လှုပ်သွားတယ်။ သူဟာဘာကြီးနဲ့တူသလည်းဆိုတော့ Blackhole လိုပဲ။ ကိုယ့်မှာရှိသမျှ ခွန်အားတွေကိုဖြည်းဖြည်းချင်းစုပ်ယူတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့စိတ်တွင်းထဲက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုပြောတဲ့စကားတွေ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုမြင်တဲ့အမြင်တွေကို မျှော်လင့်ချက်ကုန်ခန်းစေတဲ့အရာတွေကိုပဲ တရစပ်တွေးစေတယ် ပြောစေတယ် မြင်စေတယ်။ အဲ့ဒါတင်မကဘူး။ ခန္ဓာဒာကိုယ်ရဲ့အားအင်တွေကိုပါစုပ်ယူတယ်။ ကုတင်ပေါ်ကနေမထနိုင်လောက်အောင်ကို အောက်ကနေဆွဲထားသလိုပဲ။ Gravity ဟာ နှစ်ဆအားကောင်းနေသယောင်။ အဲ့ဒီ့ဝန်ကြီးဟာ နေ့စဉ်ရက်ဆက် အချိန်ပြည့်ဖြစ်လာတဲ့အခါမှာ သိပ်ပြီးလေးလံလွန်းလာတယ်။ စိတ်တွေအင်မတန်ပင်ပန်းလာပြီး မွန်းကြပ်လာတယ်။ အဲ့ဒီ့အချိန်မှာပဲ su***de ဆိုတာ possible option တစ်ခုဖြစ်လာတယ်။ ထွက်ပေါက်တစ်ခုပေါ့။ ဒီဝိတ်ကြီးကိုမခံနိုင်လွန်းလို့ပဲ Chris Cornellတို့ Chester Benningtonတို့ Robin Williamsတို့ နဲ့အတူ တစ်ခြားသောသူများဟာ ထွက်ခွါသွားခဲ့ကြတာပါ။

ကျနော် ၂၀၁၇ တစ်နှစ်လုံး anti-depressant/anti-anxiety ဆေးတွေသောက်ခဲ့ရတယ်။ နောက်ပိုင်းဆေး dosage တွေတိုးရတဲ့အဆင့်ရောက်လာတယ်။ ၂၀၁၇ အကုန်လောက်မှာတော့ ဖြစ်ချင်ရာဖြစ်ဆိုပြီး ကျနော်ဆေးသောက်တာရပ်ပစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဖြတ်ဖို့ဆုံးဖြတ်တဲ့အချိန်မှာ အတော့်ကိုကြောက်နေခဲ့မိတယ်။ ဆေးအပေါ် Dependent (မှီခို) တစ်ယောက်စဖြစ်နေပြီဆိုတာကိုလည်း သတိထားမိသွားတယ်။ ဆေးဖြတ်လိုက်ရင် Blackhole ကြီးနဲ့ပြန်တွေ့ရမှာကိုကြောက်နေခဲ့တာ။ နောက်ဆုံးတော့ ကျနော် cold turkey နည်းနဲ့ပဲ တုန်းတိဖြတ်ပစ်လိုက်ခဲ့တယ်။
အဲ့ဒီ့နောက် သတိပဌါန်ကိုပဲ တတ်နိုင်သမျှအားစိုက်ပြီးမှတ်ခဲ့တယ်။ အစမှာ လုံးဝမလွယ်ကူပါဘူး။ အခုလည်း တစ်ချို့နေ့တွေမှာ စိတ်ကဟိုးအောက်ကိုရောက်ရောက်သွားတတ်နေတုန်းပါပဲ။ မှတ်နေရင်းနဲ့ကိုပဲ တစ်ခါတစ်ခါ စိတ်ကဝုန်းဆိုပြီးထိုးကျသွားတတ်သေးတယ်။ ဒါပေမယ့်အရင်ကလို အဲ့ဒီ့အောက်မှာ dwell (နေထိုင်) မလုပ်တော့ဘူး။ ဖြစ်နေတဲ့စိတ်ကို ဖြစ်နေတဲ့အတိုင်းပဲ ထိုင်ကြည့်နိုင်အောင် ကြိုးစားတယ်။ နောက်တော့ positive thinking ကို antidote (ဖြေဆေး) အနေနဲ့ consciously and actively (အသိစိတ်နဲ့ များများ) အသုံးပြုပါတယ်။ လေ့ကျင့်ခန်းလည်း တတ်နိုင်သမျှ ပုံမှန်လုပ်ဖြစ်အောင်ကြိုးစားရတယ်။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်တော့ self-confidence လေးအားကောင်းလာတယ်။ လုပ်ချင်ကိုင်ချင်စိတ်တွေပိုရှိလာပါတယ်။ သို့သော် အပေါ်ကပြောသလိုပဲ The beast that never leaves ကြီးကအမြဲတန်းကျနော်နဲ့အတူရှိနေတယ်။ အရင်တုန်းကတော့ ထွက်ပြေးဖို့အမြဲကြိုးစားခဲ့ပေမယ့် အခုနောက်ပိုင်းမှာတော့မိတ်ဖွဲ့ဖို့ကြိုးစားတယ်။
စိတ်ကျနေပြီဆိုရင် “အော် ငါစိတ်ကျနေပြီ။” ကြောက်နေပြီဆိုရင် “ငါကြောက်နေပြီ။” ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုကရုဏာထားလိုက်တယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်ကနေမှတစ်ဆင့် ခန္ဒာကိုယ်မှာပါခံစားရပြီဆိုရင် - ဥပမာ - ခေါင်းတွေမူးဝေလာတာတို့.. ရုတ်တရက် အိပ်မက်ကြီးလိုဖြစ်လာတာတို့.. ရင်ဘက်တွေအောင့်လာတာတို့.. အားယုတ်လာတာတို့ စသည်ဖြင့် - ခက်ခဲမှုကနောက်တစ်ဆင့်မြင့်သွားသလိုဖြစ်သွားရင်တော့ စိတ်ဓါတ်ကျ စိတ်ပျက်ရပြီး လက်လျှော့ချင်သလိုလိုဖြစ်သွားတတ်ပြန်တယ်။ အစမှာတော့ အဲ့လိုဖြစ်ရင် ဘာဆက်လုပ်ရမှန်းမသိအောင်ဖြစ်ဖြစ်သွားပြီး panic ဖြစ်ချင်သလိုလို စိတ်တွေကယောက်ကယက်ဖြစ်တယ်။ ဒါပေမယ့်နောက်ပိုင်းမှာဘာသိလာသလည်းဆိုတော့ ပြီးရင်လည်းပြီးသွားတာပဲဆိုတာကိုပါ။ ဒါကြောင့် panic ဖြစ်ချင်ရင် ပေးဖြစ်လိုက်တယ်။ I let it pass through me. ကျနော်နဲ့မဆိုင်သလိုမျိုးပေါ့လေ။
ဒါတွေအားလုံးရဲ့အမြတ်ကဘာလဲဆိုတော့ ကျနော်ဟာသတိပဌါန်ကို အချိန်တော်တော်များများမှာ မဖြစ်မနေလုပ်ဖြစ်နေတယ်။ မလုပ်လို့လည်းမရလောက်အောင်ကို ကျနော့်ရဲ့ Beast ကအလုပ်ကြိုးစားတယ်လေ။ Dancing with the beast ပေါ့လေ။ နောက်တစ်ခုကတော့ ကျနော်လူတွေကိုပိုသနားတတ်လာတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုကရုဏာထားဖို့ကြိုးစားရင်း သူများကိုပါကရုဏာပိုထားနိုင်လာတယ် (အားလုံးကိုတော့မဟုတ်သေးပါဘူး။ မကြိုက်တဲ့သူ မနှစ်မြို့တဲ့သူတွေတော့ ရှိနေတုန်းပါပဲ)။

ဒီစာကိုရေးရတာ ကျနော့်အတွက်တော်တော်မလွယ်ပါဘူး။ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စဖြစ်နေလို့ပါ။ ရေးသင့်မရေးသင့်လည်း တော်တော်စဉ်းစားရတယ်။ဘာကြောင့်ရေးဖြစ်သလဲဆိုတော့...
ကျနော်ဟာအများအမြင်မှာ အောင်မြင်ကျော်ကြားတဲ့သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက်။ ဂီတစာပေသမားတစ်ယောက်။ ပျော်ရွှင်စရာကောင်းတဲ့ မိသားစုဘဝလေးကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်ထားတယ်။ တရားသဘောနဲ့ဒဿနတွေလည်းရေးတဲ့သူဆိုတော့ ကျနော့်ကို ပြီးပြည့်စုံသူတစ်ယောက်လို့မြင်မိမှာစိုးလို့ပါ။ ဘာကြောင့်အဲ့လိုမြင်မိမှာစိုးတာလဲဆိုတော့ ကျနော့်ကိုသနားစေချင်လို့မဟုတ်ပါဘူး။ ကျနော်ဟာ ဘာအတွက်ကြောင့်မှ ဘယ်သူသနားတာကို ဘယ်သောအခါမှခံချင်သူတစ်ယောက်မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါဆိုဘာအတွက်လဲ..

ပထမဦးဆုံးအချက်ကတော့ ကျနော့်လိုစိတ်ကျန်းမာရေးကိစ္စတွေရှိနေသူတွေကို အားပေးချင်တာပါ။ Depression ရှိရှိ၊ Anxiety Disorder ရှိရှိ၊ Bipolar ဖြစ်ဖြစ်၊ Suicidal ဖြစ်ဖြစ် ဘဝမှာလုပ်ချင်တာတွေဆက်လုပ်လို့ရတယ်ဆိုတာကိုပြောချင်တာပါ။ ဆက်ကိုလုပ်ရမယ်။ မလုပ်လို့ကိုမရတာ။ “Life is like a bicycle. In order to keep your balance you have to keep moving” တဲ့။ “ဘဝဟာစက်ဘီးတစ်စီးလိုပဲ။ မလဲသွားဖို့ဆိုရင် ဆက်နင်းနေရမယ်” Einstein ပြောခဲ့တာပါ။ အဲ့ဒါတကယ်ဟုတ်တယ်။ ဆက်မသွားပဲရပ်နေလို့ကတော့ “Blackhole beast” ရဲ့အကြိုက်ပေါ့။ ဒါကြောင့် ရပ်ပြီးမတွေဝေပါနဲ့။ လုပ်စရာရှိတာကိုဆက်လုပ် အချိန်တန်ရင်အဆင်ပြေသွားမယ်ဆိုတာကို ယုံလိုက်ပါ။ အရုဏ်တစ်ခုစတိုင်း၊ နေ့သစ်တစ်နေ့စတိုင်း You have another chance to be reborn. To reinvent yourself. မျှော်လင့်ချက်မဲ့သလိုခံစားနေပြီဆိုရင်လည်း တစ်ခုကိုသတိရဖြစ်အောင်ရပါ။ You are not alone. ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းမဟုတ်ဘူးဆိုတာကိုပါ။ အမေရိကားမှာဆိုရင် လူလေးယောက်မှာတစ်ယောက်က Anxiety Disorder ရှိတယ်။ Depression ရှိတဲ့သူတွေလည်းအများကြီးပဲ။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်မှာ Depressionတို့ Anxietyတို့ ဘာပဲရှိရှိ ရှက်လို့ဆိုပြီးတော့ ဖွက်ထားစရာမလိုပါဘူး။

ပြီးတော့ ဒုတိယအချက်ကတော့ သတိပဌါန် (ခေါ်) mindfulness meditation ဟာ ဘယ်လောက်ထိအကျိုးရှိကြောင်းကိုလည်း မျှဝေပေးချင်တာပါ။
အချိန်တိုင်း နေရာတိုင်းမှာ လုပ်လို့ရပါတယ်။ ဘုရားစင်အရှေ့မှမဟုတ်ပါဘူး။ အလုပ်မှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လမ်းသွားနေရင်းပဲဖြစ်ဖြစ် လုပ်လို့ရပါတယ်။ ဘာကြောင့်လုပ်သင့်သလဲဆိုရင် - အထူးသဖြင့် Depression/Anxiety သမားတွေဟာ negative ဘက်မှာစိတ်ကယိုင်နေတာများတဲ့အလျှောက် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုထိခိုက်စေမယ့်အရာတွေကိုပဲ ထပ်ခါတလဲလဲတွေးမိနေကြတာများတယ်။ အဲ့ဒါကို အထူးသတိပြုမိဖို့လိုပါတယ်။ သတိပဌါန်လုပ်နေကျဖြစ်သွားရင် ကိုယ့်အတွေးတွေကိုလက်လွတ်စဖွယ်မထားတော့ negative အတွေးတွေဝင်လာရင်ချက်ခြင်းသတိထားမိလာပါတယ်။ ဒါကြောင့် သတိပဌါန်ဆိုတဲ့ mindfulness meditation လုပ်သင့်တာပါ။ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အရ ဆေးသောက်စရာရှိတာလည်းသောက်ပေါ့ ဒါပေမယ့် သတိပဌါန်လေးပါတွဲလုပ်ရင် နောက်ပိုင်းမှာဆေးလျှော့ပြီး နောက်ဆုံးဆေးမလိုတော့တဲ့အဆင့်ကိုရောက်နိုင်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးတစ်ချက်ကတော့ စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ပတ်သက်လာရင် မြန်မာပြည်မှာ stigma ကြီးရှိနေတယ်။ Stigma ဆိုတာဘာလဲဆိုတော့ လှောင်စရာ၊ ပျက်ရယ်ပြုစရာ၊ အထင်သေးရှောင်ရှားစရာဖြစ်နေတာမျိုးကိုဆိုလိုတာပါ။ တိုးတက်တဲ့နိုင်ငံကြီးတွေမှာဆိုရင် စိတ်ကျန်းမာရေးကိစ္စတွေက အဆန်းအပြားတွေမဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ပညာရှင်တွေနဲ့တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ရင်ဖွင့်ပြီး အကူအညီတွေတောင်း အကြံကောင်းတွေယူကြတဲ့သူတွေဆိုတာ အလွှာမရွေး အရွယ်မရွေး ရှိကြပါတယ် (လုပ်ငန်းရှင် သူဌေးကြီးတွေလည်းပါပါတယ်)။ မိသားစုအသိုင်းအဝိုင်းတွေကလည်း ကူညီအားပေးကြတယ်။ ဒါကြောင့် မြန်မြန်ဆန်ဆန်နဲ့ ကိုယ့်ခြေထောက်ပေါ်ကိုယ် ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်ကြတယ်။ အာရှတိုက် (အထူးသဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေ) မှာတော့ support system အားနည်းသေးတဲ့အပြင် အပေါ်မှာပြောသလို stigma ကြီးရှိနေတော့ နည်းနည်းပဲဖြစ်ရမှာက ဆိုးဆိုးဝါးဝါးတွေဖြစ်ကုန်တဲ့အဖြစ်တွေအများကြီးရှိပါတယ်။ ဒီ stigma ကြီးကို ကျနော်တို့အားလုံးဝိုင်းဝန်းပြီးတိုက်ဖျက်နိုင်ကြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ဘဝဆိုတာ ဘယ်အချိန် ဘာဖြစ်မယ်ဆိုမသိရတဲ့အတွက် ကိုယ်ဟာအခုချိန်မှာ ကျန်းမာသန်စွမ်းသူ အောင်မြင်ကျော်ကြားသူ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူတစ်ယောက်ဖြစ်ချင်ဖြစ်နေနိုင်ပေမယ့် တစ်ချိန်မှာ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့ရင်ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အိမ်ထောင်ရေး/စီးပွါးရေး ပြိုလဲသွားရင်ပဲဖြစ်ဖြစ် အကူအညီလိုတဲ့သူတစ်ယောက်ပြန်ဖြစ်သွားနိုင်တဲ့အတွက် တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ဖေးမဆွဲထူတတ်တဲ့ မိသားစုစိတ်ဓါတ်ရှိတဲ့ လူပီသတဲ့ အဆင့်မြင့်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ဖို့ရည်မှန်းလျှက်...

Zenn Kyi (ဇဏ်ခီ)

#စိတ်ကျရောဂါလက္ခဏာများ

Depression ဆိုတဲ့စကားလုံးက လူတိုင်းရင်းနှီးပြီးသားပါ။ ဒါပေမဲ့ သာမန်စိတ်ကျတဲ့ အခြေအနေနဲ့ ရောဂါအဆင့်စိတ်ကျတဲ့ အခြေအနေ...ဘာတွေကွာလဲဆိုတာ သေချာသိတဲ့သူ နည်းပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် စိတ်ကျရောဂါခံစားနေရပြီဆိုရင် ဘယ်လို လက္ခဏာတွေကြုံရလဲဆိုတာ ဗဟုသုတအနေနဲ့ဖော်ပြပေးပါမယ်။

▶ အဓိက ကွာခြားချက်က စိတ်ရောဂါဖြစ်နေပြီလို့ ပြောဖို့အတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြဿနာကြောင့် အလုပ်၊ လူမှုရေးနဲ့ နေ့စဥ်လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေ ထိခိုက်မှုကြုံနေရပါမယ်။

▶ စိတ်ကျနေပေမဲ့ လုပ်နိုင်ကိုင်နိုင်နေသေးတယ်၊ ထိခိုက်မှုတွေ ရှိမနေရင် သာမန်စိတ်ကျတဲ့ အခြေအနေမှာပဲ ရှိသေးတယ်လို့ အကြမ်းဖျင်း ပြောလို့ရပါတယ်။

▶ ဒီအချက်ကြောင့်ပဲ ဘဝမှာအောင်မြင်တဲ့ထိ ကြိုးစားရုန်းကိုင်နိုင်နေတဲ့ စိတ်ကျဝေဒနာခံစားနေရတဲ့သူတွေကို အမည်တပ်ဖို့ High Functioning Depression ဆိုတဲ့စကားလုံးပေါ်လာတဲ့ ပုံပါ။

▶စိတ်ဓါတ်ကျပြီဆိုရင် အဓိကခံစားရတတ်တာက အတိတ်နဲ့ပတ်သတ်ပြီး နောင်တရတာ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်အပြစ်တင်နေတာ၊ အနာဂတ်နဲ့ပတ်သတ်ပြီး ​မျှော်လင့်ချက်မဲ့သလိုခံစားရတာ၊ ဘဝမှာ မနေပျော်တော့တာ၊ သတ်သေလိုစိတ်ပေါ်လာတာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

▶စိတ်ဓါတ်ကျပြီဆိုတာနဲ့ စိတ်ပိုင်းတင်မကဘဲရုပ်ပိုင်း၊ လှုမှုရေးပိုင်း၊ အလုပ်အကိုင်... အကုန်ထိခိုက်ပါတယ်။ ကြုံလာနိုင်တဲ့ လက္ခဏာတွေကို အချက်အလက်အနေနဲ့ ပြောပြရရင်....

1️⃣ #စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာလက္ခဏာများ
▶တောက်လျောက် စိတ်ဓါတ်ကျ သို့ ဝမ်းနည်းနေခြင်း
▶ မျှော်လင့်ချက်မဲ့၊ ကူကယ်ရာမဲ့သလို ခံစားရခြင်း
▶ ကိုယ့်ကိုယ်ကို လေးစားမှုနည်းလာခြင်း/မိမိကိုယ်မိမိတန်ဖိုးထားမှု လျော့နည်းလာခြင်း
▶ မျက်ရည်လွယ်လာခြင်း
▶ အပြစ်ရှိတယ်လို့ ခံစားနေရခြင်း
▶ စိတ်တိုစိတ်ဆတ်လွယ်လာပြီး တခြားသူများကို သည်းမခံနိုင်လာခြင်း
▶ စိတ်တက်ကြွမှုကင်းမဲ့လာ​ခြင်း သို့ ကိစ္စများကို စိတ်မဝင်စားတော့ခြင်း
▶ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် ခက်ခဲလာခြင်း
▶ဘဝမှာ ပျော်ရွှင်စရာ ရှာမတွေ့တော့ခြင်း
▶ စိုးရိမ်ပူပန်စိတ် ဖြစ်လာခြင်း
▶ သတ်သေလိုစိတ်ပေါ်လာခြင်း သို့ မိမိကိုယ်မိမိ နာကျင်အောင်လုပ်ဖို့ အတွေးဝင်လာခြင်း

2️⃣ #ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာလက္ခဏာများ
▶ စကားပြောပုံ (သို့) လှုပ်ရှားသွားလာပုံတွေက ပုံမှန်ထက်ပိုနှေးလာခြင်း
▶ ကိုယ်အလေးချိန် (သို့) စားချင်စိတ် ပြောင်းလဲလာခြင်း (များသောအားဖြင့် စားချင်စိတ်နည်းတာ ဝိတ်ကျလာတာ အဖြစ်များပါတယ်) တချို့တွေမှာ Depression ဝင်ရင် အစားစားချင်စိတ်မရှိတော့ဘူး။ အဲတော့ ဝိတ်ကျလာတတ်တယ်။ တချို့ကျ Depression ဝင်တာနဲ့ ပိုစားလာတတ်တယ်။ များသောအားဖြင့် စိတ်ဖိစီးစရာကြုံရင် အစားစားဖြေရှင်းတတ်တဲ့သူတွေပေါ့။ သူတို့ဆို ဝိတ်တက်လာကြတယ်။
▶ဝမ်းချုပ်ခြင်း
▶အကြောင်းရင်းရှာမရဘဲ နာကျင်ကိုက်ခဲတာဖြစ်လာခြင်း
▶ အင်အားကုန်ခမ်းခြင်း
▶လိင်စိတ်သားစိတ် လျော့ပါးလာခြင်း
▶အမျိုးသမီးများမှာ ဓမ္မတာကိစ္စ မမှန်တာဖြစ်လာခြင်း
▶ အိပ်ရေးပျက်လာခြင်း (e.g.,ညဘက် အိပ်ပျော်ဖို့ ခက်ခဲလာခြင်း၊ ပုံမှန်ထက် မနက်စောစော နိုးလာတတ်ခြင်း)

3️⃣ #လူမှုဆက်ဆံရေးပိုင်းဆိုင်ရာလက္ခဏာများ
▶အပေါင်းအသင်းမိတ်ဆွေများကို ​ရှောင်လာခြင်း၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများတွင် မပါဝင်တော့ခြင်း
▶ ကိုယ်ဝါသနာပါတဲ့ကိစ္စနဲ့ စိတ်ဝင်စားတဲ့အကြောင်းအရာတွေကို လျစ်လျုရှုလာခြင်း
▶အလုပ်၊ အိမ်နဲ့ မိသားစုကိစ္စများတွင် အခက်အခဲကြုံလားခြင်း.....တို့ ဖြစ်ပါတယ်။

▶ ဒီလက္ခဏာတွေကို အနည်းနဲ့အများကြုံဖူးကြမှာပါ။ အများအားဖြင့် ရက်ပိုင်းနဲ့ ပျောက်သွားကြပါတယ်။ ပျောက်မသွားဘဲ ၂ပတ်ဆက်တိုက် ခံစားနေရပြီဆိုရင်တော့ စိတ်ကျရောဂါလို့ သတ်မှတ်လို့ရနေပါပြီ။ ကျွမ်းကျင်သူများနဲ့ Mental Health Assessment လုပ်ဖို့ လိုအပ်နေပါပြီ။

🔶 #စိတ်ကျဝေဒနာပြင်းထန်မှုအခြေအနေများ
▶ Depression က ဖြေးဖြေးချင်း ဝင်လာတတ်တာမို့ စဖြစ်ကာစမှာ သတိမပြုမိကြပဲ ကိုယ့်နည်းကိုယ့်ဟန်နဲ့ ဖြေရှင်းကြည့်တတ်ကြပါတယ်။ သူငယ်ချင်းတွေ၊ မိသားစုဝင်တွေက တခုခုတော့ဖြစ်နေပြီနော်ဆိုပြီး ပြောမှ သတိထားမိတတ်ကြပါတယ်။ တချို့ကျလဲ ရောဂါရင့်လာမှ သိကြပါတယ်။

▶ ဆေးပညာအရ စိတ်ကျရောဂါ အတိမ်အနက်ကို..

🔹အနည်းငယ်စိတ်ကျခြင်း (Mild)- နေ့စဥ်လူနေမူဘဝကို အနည်းငယ်ထိခိုက်တဲ့အဆင့်
🔹 အတော်အသင့်စိတ်ကျခြင်း (Moderate)- နေ့စဥ်လူမှုဘဝကို သိသိသာသာထိခိုက်တဲ့အဆင့်
🔹 ပြင်းထန်စွာစိတ်ကျခြင်း (Severe)- နေ့စဥ်လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေကို လုံးဝမလုပ်နိုင်လောက်တဲ့နီးပါး ထိခိုက်တဲ့အဆင့် ဆိုပြီး ခွဲခြားထားပါတယ်။

▶ရောဂါပြင်းထန်မှုအဆင့်ပေါ်မူတည်ပြီး ကုသပုံလဲ ကွာခြားပါတယ်။

▶တချို့ပိုပြင်းထန်တဲ့ အခြေအနေမှာဆိုရင် ပြောခဲ့တဲ့ လက္ခဏာတွေအပြင် Psychotic features လို့ခေါ်တဲ့ (Hallucinations) ပတ်ဝန်းကျင်မှာ တကယ်မရှိဘဲ အသံကြားတာ၊ မြင်တာစတဲ့ အရာတွေဖြစ်လာတာ၊ Delusions (ယုံမှားစွဲခြင်း) တကယ်မဟုတ်မမှန်တဲ့အရာတွေကို အမှန်လို့ယုံလာတာတွေ ခံစားလာရတတ်ပါတယ်။

▶ အခုပြောခဲ့တာတွေကတော့ စိတ်ကျရောဂါဖြစ်နေပြီဆိုရင် ကြုံလာရမဲ့ လက္ခဏာတွေပါ။ စိတ်ဓါတ်ကျနေတယ်လို့ ခံစားနေရရင် ဒီအချက်တွေနဲ့ ဆန်းစစ်ကြည့်ပါ။ တူညီတာများနေရင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ခံစားနေရတာ ၂ပတ်လောက်နေရင်ပဲဖြစ်ဖြစ် ကျွမ်းကျင်သူများနဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကြည့်ပါ။

🖋 Written by Dr. Htein Linn Aung

Source: www.nhs.uk

The NHS website Find information and advice on health conditions, symptoms, healthy living, medicines and how to get help.