LFE Channel

ငလျင်လှုပ်ပြီးနောက် ဆူနာမီအန္တရာယ်အပါအဝင် သတိထားရမည့်အချက်များ

ဆူနာမီအန္တရာယ်အတွက် အရေးကြီးသောအချက်များ

1. ငလျင်ပြင်းထန်ပါက ကမ်းရိုးတန်းနှင့်နီးသောနေရာများတွင် ဆူနာမီသတိပေးချက်ကို ချက်ချင်းစစ်ပါ။
2. ပင်လယ်ရေများ ရုတ်တရက်ဆုတ်ခွာခြင်း၊ အလွန်မြင့်တက်လာခြင်းများတွေ့ရပါက မြင့်မားသောနေရာသို့ အမြန်ဆုံးရွှေ့ပါ။
3. ဆူနာမီဒဏ်ခံနိုင်ရည်ရှိသော အဆောက်အအုံများသို့ သွားရောက်ခိုလှုံပါ (အထပ်မြင့်အဆောက်အဦများ၏ အပေါ်ထပ်သို့ တက်ပါ)။
4. သတင်းအချက်အလက်များကို ယုံကြည်စိတ်ချရသော ရင်းမြစ်များမှသာ ရယူပါ (မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်များ)။

ငလျင်အလွန်ကာလတွင် ဂရုစိုက်ရန်

- အိမ်အပြင်ထွက်ပါက
- ပြိုကျနိုင်သော အဆောက်အဦများ၊ လျှပ်စစ်ကြိုးများ၊ သစ်ပင်ကြီးများနှင့် ဝေးဝေးနေပါ။
- လမ်းပေါ်တွင် ကားမောင်းနေပါက ဘေးကင်းရာတွင် ရပ်ကာ ကားထဲ၌ပင် ခေတ္တခိုလှုံပါ။

✅ အိမ်အတွင်း၌ဆိုပါက
- ခိုင်ခံ့သော စားပွဲအောက်၊ အိမ်တွင်းဘေးကင်းရာနေရာတွင် ဦးခေါင်းကိုကာကွယ်ပြီး ခိုလှုံပါ။
- မီးဖိုချောင်၊ ဓာတ်ငွေ့နှင့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများနှင့် ဝေးရာသို့ရွှေ့ပါ။

- နောက်ဆက်တွဲငလျင်ငယ်များ (aftershocks) အတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်နေပါ
- ငလျင်ကြီးအပြီး မိနစ်/နာရီ/ရက်အတွင်း နောက်ဆက်တွဲငလျင်ငယ်များ လှုပ်နိုင်သည်။

🟢 အရေးပေါ်အခြေအနေအတွက် ပြင်ဆင်မှုများ
- အရေးပေါ်အိတ် (Emergency Kit) ပြင်ဆင်ထားပါ (ရေ၊ အစားအစာ၊ ဓာတ်မီး၊ ဆေးဝါး၊ မိုဘိုင်းအားသွင်းစက်)။
- မိသားစုနှင့် အရေးပေါ်ဆက်သွယ်ရန် နည်းလမ်း သတ်မှတ်ထားပါ။

> သတိပြုရန် : ငလျင်နှင့်ဆူနာမီသည် မတူညီသော သဘာဝဘေးများဖြစ်သော်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ ကမ်းခြေတွင် နေထိုင်ပါက အထူးသတိထားပါ။

ဘေးကင်းလုံခြုံစွာနေထိုင်နိုင်ကြပါစေ။ 🙏

#ငလျင် #ဆူနာမီ

အပင်တွေက အချင်းချင်းဆက်သွယ်နိုင်ကြလား 🌱🗣️

National Geographic ရဲ့ သုတေသနတွေအရ အပင်တွေဟာ တစ်နည်းနည်းနဲ့ "စကားပြော"နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူတွေလို အသံထွက်ပြောတာမဟုတ်ဘဲ ဓာတုနည်း (chemical signals)၊ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း (electrical signals) နဲ့ အခြားအပင်တွေနဲ့ ဆက်သွယ်ပါတယ်။

အပင်တွေ ဘယ်လိုဆက်သွယ်ကြသလဲ?
1. အနံ့ဖြင့် အချက်ပေးခြင်း
- ဥပမာ: ပိုးစားတဲ့အခါ အချို့အပင်တွေက အနံ့ပြင်းတဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေထုတ်ပြီး အနီးက အပင်တွေကို သတိပေးတယ်။ ဒီအပင်တွေက ကြိုတင်ကာကွယ်ဖို့ အဆိပ်ဓာတ်တွေထုတ်လာတတ်ပါတယ်။ 🐛☠️

2. မြေကြီးအတွင်းက မှိုကွန်ရက်များ (Wood Wide Web)
- အပင်တွေရဲ့ အမြစ်တွေဟာ မှိုမျှင်တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်နေပြီး ဒီကွန်ရက်ကနေ အာဟာရနဲ့ အချက်အလက်တွေဖလှယ်ကြတယ်။ ဒါကို "Wood Wide Web" လို့ခေါ်ပါတယ်။ 🌍🍄

3. အလင်းနဲ့ အသံလှိုင်းများဖြင့် တုံ့ပြန်ခြင်း
- အချို့သုတေသနတွေအရ အပင်တွေဟာ အသံတုန်ခါမှုကို အာရုံခံနိုင်ပြီး ရေရှာတဲ့အခါ အမြစ်တွေကို အသံလှိုင်းဘက်သို့ ဦးတည်စေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ 🔊💧

အပင်တွေရဲ့ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်က သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို နားလည်ဖို့ လေ့လာရာမှာ အရေးကြီးပါတယ်။ ဥပမာ - သီးနှံပင်တွေကို ပိုးမွှားဒဏ်ခံနိုင်အောင် ပြုပြင်နိုင်မယ့် နည်းလမ်းတွေကို ရှာဖွေရာမှာ အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

Ref :
- National Geographic: How Plants Communicate
https://www.nationalgeographic.com/science/article/plants-can-talk-yes-really-heres-how

- The Wood Wide Web
https://www.nzgeo.com/stories/the-wood-wide-web/

#အပင်များ #သဘာဝအံ့ဖွယ် #သိပ္ပံနည်းပညာ

ဦးနှောက် ၉ ခုနဲ့ ရေဘဝဲလေးတွေ 🌊🐙

ရေဘဝဲတွေဟာ သမုဒ္ဒရာရဲ့ အထူးဆန်းဆုံး သတ္တဝါတွေထဲက တစ်ခုပါ။ ဒီဉာဏ်ရည်မြင့် အကောင်လေးတွေရဲ့ ထူးခြားချက်တချို့ကတော့

1. ဦးနှောက် ၉ ခု 🧠
ရေဘဝဲတွေမှာ ဦးနှောက် ၉ ခုရှိပါတယ်။ ဗဟိုဦးနှောက် ၁ ခုနဲ့ ခြေလက်တစ်ခုစီမှာ ဦးနှောက်အသေးလေးတွေ ပါဝင်နေပါတယ်။

2. အရောင်ပြောင်းနိုင်စွမ်း 🎨
သူတို့ရဲ့ အရေပြားမှာ ခရိုမာတိုဖိုးဆဲလ်တွေပါဝင်ပြီး စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း အရောင်နဲ့ အရစ်အကွင်းတွေ ပြောင်းနိုင်ပါတယ်။

3. ပစ္စည်းတွေကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်း 🛠️
လေ့လာမှုတွေအရ ရေဘဝဲတွေဟာ အုန်းသီးခွံတွေကို အမိုးအကာအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်တယ်လို့ သိရပါတယ်။

4. မှတ်ဉာဏ်ကောင်းမွန်ခြင်း 🧠💡
သူတို့ဟာ လူတွေရဲ့ မျက်နှာကိုတောင် မှတ်မိနိုင်စွမ်းရှိပါတယ်။

5. သွေးအပြာရောင် 💙
ရေဘဝဲတွေရဲ့ သွေးဟာ အပြာရောင်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သူတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက (hemocyanin) ဆိုတဲ့ ပရိုတင်းကြောင့်ပါ။

6. နှလုံး ❤
ရေဘဝဲတွေမှာ နှလုံးသား ၃ ခုတောင်ရှိပါတယ်။

Ref:
- National Geographic: https://www.nationalgeographic.com
- Ocean Conservancy: https://oceanconservancy.org

#ရေဘဝဲ #သမုဒ္ဒရာ #ဉာဏ်ရည်မြင့်သတ္တဝါ

ဘလက်ဟိုးလ်
=========
အာကာသဟာ လူသားတွေအတွက် အမြဲတမ်း စိတ်ဝင်စားဖွယ် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်မှုတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဘလက်ဟိုးလ် (Black Hole) တွေဟာ စကြာဝဠာရဲ့ အထူးဆန်းဆုံး အရာတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

ဘလက်ဟိုးလ်ဆိုတာဘာလဲ?
ဘလက်ဟိုးလ်ဆိုတာ ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားပြီး ဆွဲငင်အားအလွန်ပြင်းထန်တဲ့ အာကာသထဲက နေရာတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ဆွဲငင်အားဟာ အလင်းတောင် လွတ်မြောက်နိုင်ခြင်းမရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဘလက်ဟိုးလ်တွေကို မြင်နိုင်ဖို့ မလွယ်ကူပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ဘလက်ဟိုးလ်တွေကို နားလည်လာနိုင်ပါတယ်။

အလင်းကိုပင် မလွတ်နိုင်သော ဆွဲငင်အား
ဘလက်ဟိုးလ်တွေရဲ့ ဆွဲငင်အားဟာ အလွန်ပြင်းထန်လွန်းတာကြောင့် အလင်းတောင်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ခြင်းမရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဘလက်ဟိုးလ်တွေကို "မြင်နိုင်တဲ့ အမှောင်တွေ" လို့ တင်စားခေါ်ဆိုကြပါတယ်။

Event Horizon ဆိုတာ ဘလက်ဟိုးလ်ရဲ့ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်သွားတဲ့ ဘယ်အရာမဆို ပြန်လည်လွတ်မြောက်နိုင်ခြင်းမရှိတော့ပါဘူး။

နာမည်ကျော် သိပ္ပံပညာရှင် Stephen Hawking က ဘလက်ဟိုးလ်တွေဟာ ရောင်ခြည်တွေကို ထုတ်လွှတ်နိုင်တယ်လို့ သီအိုရီထုတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီရောင်ခြည်ကို Hawking Radiation လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ ဘလက်ဟိုးလ်တွေ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်တယ်လို့ ဆိုလိုပါတယ်။

ဘလက်ဟိုးလ်တွေကို တိုက်ရိုက်မြင်နိုင်ခြင်းမရှိပေမယ့် သူတို့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့် နားလည်လာနိုင်ပါတယ်။

ဘလက်ဟိုးလ်တွေဟာ ဂလက်ဆီတွေရဲ့ အလယ်ဗဟိုမှာ ရှိနေတတ်ပါတယ်။ ဂလက်ဆီတွေရဲ့ လှုပ်ရှားမှုကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ဘလက်ဟိုးလ်တွေကို ခန့်မှန်းနိုင်ပါတယ်။

ဘလက်ဟိုးလ်တွေရဲ့ ဆွဲငင်အားဟာ အလင်းကို ယိုင်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ဘလက်ဟိုးလ်တွေရဲ့ တည်နေရာကို သိရှိနိုင်ပါတယ်။

ဘလက်ဟိုးလ်တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စိတ်ဝင်စားဖွယ် အချက်များ
ပထမဆုံး ဘလက်ဟိုးလ်ပုံရိပ်
၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ Event Horizon Telescope (EHT) က ပထမဆုံးအကြိမ် ဘလက်ဟိုးလ်ရဲ့ ပုံရိပ်ကို ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီပုံရိပ်ဟာ သိပ္ပံပညာရပ်အတွက် အရေးပါတဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဘလက်ဟိုးလ်ရဲ့ ဆွဲငင်အားဟာ အချိန်ကို နှေးစေနိုင်တယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ယူဆထားပါတယ်။ ဒါဟာ Einstein ရဲ့ နှိုင်းရသီအိုရီ (Theory of Relativity) နဲ့ ကိုက်ညီပါတယ်။

ဘလက်ဟိုးလ်တွေဟာ စကြာဝဠာရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ အနာဂတ်ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ ဘလက်ဟိုးလ်တွေကို ပိုမိုနားလည်လာနိုင်ဖို့ ဆက်လက်လေ့လာနေကြပါတယ်။ ဒီလေ့လာမှုတွေဟာ စကြာဝဠာရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို ဖော်ထုတ်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်စေပါတယ်။

ဘလက်ဟိုးလ်တွေဟာ စကြာဝဠာရဲ့ အံ့အားသင့်စရာ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်မှုတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ဖြစ်တည်မှုနဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေဟာ လူသားတွေကို အမြဲတမ်း စူးစမ်းလေ့လာချင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ အနာဂတ်မှာ ဘလက်ဟိုးလ်တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေ ပိုမိုဖော်ထုတ်လာနိုင်မယ်လို့ မျှော်လင့်ရပါတယ်။

Ref:
https://science.nasa.gov/universe/black-holes/
https://eventhorizontelescope.org/
https://www.hawking.org.uk/