Smart Wisdom Academy

💢 ကလေး နှင့် ဖုန်း၊ တီဗွီ၊ ဂိမ်း၊ ရုပ်ရှင်၊ ကွမ်း၊ အရက်၊ ဆေးလိပ် 💢

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

ဒီရက်ပိုင်း အရမ်း ရေပန်းစားနေတဲ့ အကြောင်းအရာလေးက ရုပ်ရှင်တွေနဲ့ လူငယ်တွေ ကလေးတွေရဲ့ သင်ယူမှုဆိုတော့ အဲဒီ့ခေါင်းစဉ်နဲ့ဆက်စပ်တဲ့ ကလေးတွေအတွက် ဘယ်လို ရုပ်ရှင်တွေ၊ ဗွီဒီယိုတွေ ပြမလဲ၊ ဖုန်းတွေ တီဗွီတွေ အကြည့်လွန်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ၊ ဘယ်လို ကာကွယ်နိုင်မလဲဆိုတာက ခေါင်းထဲဝင်လာလို့ ဒီအပတ်မှာ ကလေးများအတွက် ဖုန်း၊ တီဗွီကြည့်ခြင်းအကြောင်းတွေရော၊ ကွမ်း၊အရက်၊ဆေးလိပ်အကြောင်းရော မျှဝေချင်ပါတယ်။

ဖုန်း၊ကွန်ပြူတာ၊တွီဗွီမှာ ပါတဲ့ ဗွီဒီယိုတွေ၊ ကစားနည်းတွေဟာ ကလေးတွေအတွက် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းတို့၊ ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းတို့ကို ပေးနိုင်တာတွေလည်းရှိတယ်၊ ပြင်ပလောကအကြောင်းတွေကို ကလေးတွေကို မိတ်ဆက်ပေးလို့ရတယ်။ ဒါပေမယ့်…..

၁) တစ်နေ့ကို လေးနာရီအထက် ပိုပြီးတော့ ကြည့်တဲ့ကလေးဟာ အဝလွန်ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေများပါတယ်။ တွီဗွီကြည့်တဲ့အချိန်၊ ဗွီဒီယိုဂိမ်းကစားနေတဲ့အချိန်မျိုးဆိုရင် ခန္ဓာကိုယ်တွေက အမြဲ ငြိမ်နေရလေ့ရှိတယ်၊ တစ်ခါတစ်လေ ရှိတဲ့မုန့်ထိုင်စားတာမျိုးတွေလုပ်တယ်။ ဆိုတော့ လုှပ်ရှားမှုအားနည်းတာကို ပံ့ပိုးနေတဲ့အတွက် အဝလွန်ရောဂါနဲ့ အခြားရောဂါတွေ ဖြစ်ဖို့ ရာခိုင်နှုန်းများလာတယ်။

၂) ကလေးတွေ ကြည့်နေတဲ့ ဗွီဒီယိုတွေ၊ ရုပ်ရှင်တွေ၊ ကစားတဲ့ ဖုန်းဂိမ်းတွေဟာ တိုက်ခိုက်တာတွေ၊ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အပြုအမူတွေ၊ သတ်ဖြတ်ကြတာတွေ စတာတွေပဲ အမြဲပါတတ်တယ်ဆိုရင် ကလေးတွေရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိိုင်ရာအခြေအနေကို ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ ကလေးဟာ လိုတာထက်ပိုပြီး ကြမ်းတမ်းလာတာမျိုး၊ ပုံမှန်ထက်ပိုပြီး ကြောက်တတ်တာမျိုးပေါ့။ တစ်ခါတစ်လေ သူတို့သဘောကျတဲ့ မင်းသားက လူဆိုးနေရာမှာပါနေတာမျိုး၊ကြမ်းတမ်းတဲ့ ဇာတ်ကောင်နေရာမှာ ပါတာမျိုးဆိုရင် အကောင်း၊ အဆိုး၊ အမှား၊ အမှန် ခွဲခြားစဉ်းစားတဲ့အခါမှာ ခက်ခဲတတ်ပါတယ်။

၃) ကလေးတွေ မြင်ရတဲ့ အရက်သောက်တဲ့မြင်ကွင်း၊ ဆေးချတဲ့မြင်ကွင်း၊ ဆွေးလိပ်သောက်တဲ့မြင်ကွင်း၊ အသားအရောင်-ဘာသာတရား-လူမျိုးခွဲခြားပြီး နှိပ်စက်တဲ့မြင်ကွင်းမျိုးတွေက ကလေးတွေကို မြင်ကွင်းအတိုင်း လိုက်လုပ်ဖို့ တွန်းအားပေးတတ်ကြပါတယ်။ အချို့သုတေသနတွေမှာ 18+ မြင်ကွင်းတွေ မြင်ရတဲ့ကလေးတွေဟာ မမြင်ဖူးတဲ့ကလေးတွေထက် အသက်အရွယ်အားဖြင့် ပိုစောပြီး လုပ်ချင်စိတ်ပိုများတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီတော့ ပညာရှင်တွေက ဘာပြောလဲဆိုရင် ….

၁) No screem time for babies upto 18 months old! မွေးစကနေ အသက် ၁၈ လအထိ မိဘတွေအဝေးရောက်လို့ ဗွီဒီယိုကနေ စကားပြောတာမျိုးကလွဲရင် ဖုန်း၊ကွန်ပြူတာ၊ တွီဗွီစတာတွေကို မပြပါနဲ့။

၂) Some screem time with parents/caregivers! အသက် ၁၈လကနေ ၂၄လ အတွင်းမှာ မိဘ အုပ်ထိန်းသူနဲ့အတူ သင့်တော်သော တွီဗွီ၊ဗွီဒီိယို စတာတွေကို အချိန်အနည်းငယ်စပြလို့ရပါပြီ။

၃) No more than 1 hour a day for pre-schoolers! မူကြိုအရွယ်ကလေးတွေဆိုရင်တော့ တစ်နေ့ကို ပညာရေးဆိုင်ရာ ဗွီဒီယိုတွေ၊ သီချင်းတွေ၊ ဇာတ်လမ်းတွေ စတာတွေကို တစ်နာရီထက်မပိုပဲ ပြသဖို့လိုပါတယ်။

၄) Set time-limits together with the children! သူငယ်တန်းက နေ အသက် ၁၈ နှစ်အထိက တော့ အချိန်အားဖြင့် ကန့်သတ်ထားတာမရှိပါဘူး။ ဒါပေမယ့် TV, video games, လူမှုကွန်ယက် စတာတွေသုံးပြီး အိပ်ရေးမဝ၊ အမြဲပင်ပန်းဖြစ်နေတတ်တာမို့ မိဘနဲ့ ကလေး သဘောတူညီမှုယူပြီး အချိန် တစ်ခုသတ်မှတ်ပြီးမှ သုံးခိုင်းဖို့လိုပါတယ်။

အိမ်တစ်လုံးမှာ တီဗွီတစ်လုံးပဲရှိတယ်ဆိုရင် အိမ်မှာ ရှိတဲ့ကလေးတွေဟာ လူကြီးတွေကြည့်တဲ့အရာတွေကို လိုက်ကြည့်ဖြစ်မှာပဲ။ ဒါကြောင့် အရွယ်ငယ်တဲ့ ကလေးတွေရှိတဲ့ အိမ်တွေမှာ ရွေးချယ်တဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေကို သတိထားဖို့လိုပါတယ်။

ကိုရီးကားမှာဆိုရင် အရက်သောက်တာဟာ သာမာန်ကိစ္စမျိုးဖြစ်သလို- မြန်မာကားတွေမှာ ဆေးလိပ်သောက်တဲ့အခန်းတွေ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ဘီယာဆိုင်ထိုင်တာတွေဟာ မဆန်းတဲ့ရိုက်ကွက်မျိုး။ စိတ်ညစ်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့တိုင်ပင်ချင်တာပဲဖြစ်ဖြစ် အရက်ဆိုင် ဘီယာဆိုင်မှာ ထိုင်ပြီးပြောကြတယ်။ ချီးမြှောက်ချင်ရင်၊ ဂုဏ်ပြုချင်ရင် ဘီယာဆိုင်ကိုသွားကြတယ်။ အဲဒီ့လို ဇာတ်ကားတွေနဲ့ ကြီးပြင်းလာတဲ့ ကလေးတွေအတွက် ဘီယာတို့အရက်တို့ဟာ သာမာန်ကိစ္စလိုမျိုးဖြစ်လာတယ်။

အဲဒီ့အပြင် ပိုဆိုးတာက စျေးဝယ်တတ်တဲ့ အရွယ်ဆိုတာနဲ့ ကလေးတွေကို ဆေးလိပ်တွေ၊ အရက်တွေ၊ ကွမ်းတွေဝယ်ခိုငး်တာပါပဲ။ ရောင်းသူကလည်း အသက်အကန့်အသတ်နဲ့မရောင်း၊ ခိုင်းသူကလည်း အသက်အကန့်အသတ်နဲ့မခိုင်း ဆိုတော့ စပြီးလုပ်တဲ့သူတွေကလည်း အသက်အကန့်အသတ်ဘယ်ရှိတော့မလဲ။ အလယ်တန်းကျောင်းသူ၊သားတွေ အရက်သောက်ကြတယ်၊ ဆေးလိပ်သောက်တယ်၊ ကွမ်းစားတယ်။ ဒါဟာ သာမာန်ကိစ္စလိုဖြစ်နေကြတယ်။ ဒီပြဿနာကို ရုပ်ရှင်တို့ဗွီဒီယိုတွေကနေကြည့်ပဲတော့ မဖြေရှင်းနိုင်ဘူး။ အားလုံးဝိုင်းရှင်းမှ ရမယ်။

၁) မိဘတွေ၊ လူကြီးတွေ ကလေးတွေကို အရက်၊ဆေးလိပ်၊ကွမ်းယာ မဝယ်ခိုင်းပါနဲ့။

၂) တာဝန်ရှိသူတွေကလည်း အသက် ၁၈ နှစ်အောက် ဆေးလိပ်၊ကွမ်း၊အရက် သောက်သုံးမှုကို တားမြစ်တဲ့ကိစ္စကို ထိထိရောက်ရောက် ကိုင်တွယ်ဖို့လိုပါတယ်။

၃) ရောင်းတဲ့သူတွေကလည်း အသက် ၁၈ အောက်ဆို မရောင်းဖို့ တာဝန်ယူရမယ်။

၄) မီဒီယာမှာ ပါဝင်တဲ့သူတွေကလည်း ဇာတ်ကားတွေကို အသက်အရွယ်လိုက် ကန့်သတ်တာမျိုးလုပ်သင့်ပါတယ်။ ဥပမာ – ဘယ်ဇာတ်ကားကတော့ ၁၅ နှစ်အောက် မကြည့်သင့်ပါဆိုတာမျိုး။

ပြောချင်တာတွေကလည်း များနေပါပြီ။ အချုပ်မှာ ကျွန်မပြောချင်တာကတော့ – ကလေးတွေကို ကျမ်းမာပျော်ရွှင်ပြီးဉာဏ်ထက်မြတ်တဲ့သူတွေအဖြစ် မြင်ချင်တယ်ဆိုရင် ကလေးတွေကို Phone, Computer, TV, Video Games စတာတွေအပေါ် သုံးတဲ့ အချိန်ကို သင့်တော်သလို သတ်မှတ်ပြီး သုံးစေပါ၊ တစ်ချို့အချိန်တွေမှာ မိဘ အုပ်ထိန်းသူတွေလည်း ရှိနေပေးပါ။ ကလေးတွေရဲ့ အသက်အရွယ်နဲ့ ကိုက်ညီမယ့် အရာတွေကိုပဲ ပြသပါ။ဆေးလိပ်၊ကွမ်းယာ၊အရက် စတာတွေကို ကလေးတွေကို မဝယ်ခိုင်းပါနဲ့။ အသိမိတ်ဆွေ စျေးရောင်းသူတွေကိုလည်း ရောင်းရဖို့တစ်ခုကိုမကြည့်ဘဲ ကလေးတွေရှေ့ရေးအတွက် ကြည့်ဖို့ အသိပညာဖြန့်ဝေပါ။ ကိုယ်နေထိုင်ရာ ရပ်ကွက်၊ဒေသ တာဝန်ခံတွေကိုလည်း ထုတ်ထားတဲ့ ဥပဒေတွေ အသက်ဝင်အောင် အလုပ်လုပ်ကြဖို့ တိုက်တွန်းပါ။ မိဘအုပ်ထိန်းသူ၊ဆရာ၊မတွေကို်တိုင်လည်း ကလေးတွေရှေ့မှာ ဖုန်းတပွတ်ပွတ်လုပ်တာတွေ၊ တီဗွီရှေ့မှာ တစ်ချိန်လုံးနေတာမျိုးတွေ မလုပ်ဘဲ ကလေးတွေအတွက် ဦးဆောင်ကောင်းတွေဖြစ်အောင် ကြိုးစားနိုင်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းရင်း….

မေတ္တာဖြင့်……
Credit: Sayama-ဆာယာမ

#ဒီလှိုင်