M. A. TATE

संत ज्ञानेश्वर महाराज – जीवनचरित्र थोडक्यात
जन्म
इ.स. १२७५
ठिकाण : आळंदी जवळचे आपेगाव (जि. पुणे)
वडील विठ्ठलपंत आणि आई रुक्मिणीबाई.
कौटुंबिक परिस्थिती
विठ्ठलपंतांनी संन्यास घेतला होता, नंतर गृहस्थाश्रमात परत आल्यामुळे समाजाने त्यांना बहिष्कृत केले.
यामुळे त्यांच्या चारही मुलांना (ज्ञानेश्वर, निवृत्ती, सोपान, मुक्ताई) समाजाने मान्यता दिली नाही.
कठीण परिस्थितीतही संतांनी महान आध्यात्मिक ज्ञान मिळवले.

अध्यात्मिक प्रवास

ज्ञानेश्वरांची बुद्धिमत्ता अत्यंत विलक्षण होती.

त्यांनी वेद-शास्त्रांचे ज्ञान अत्यल्प वयात आत्मसात केले.

कर्नाटकातील पैठण येथे शास्त्रार्थात चमत्कारिक सिद्धी दाखवल्यामुळे त्यांची ख्याती वाढली.

ग्रंथरचना

संत ज्ञानेश्वर हे मराठीतील प्रथम महान लेखक मानले जातात. प्रमुख ग्रंथ:

1. ज्ञानेश्वरी (भगवद्गीतेवरील मराठी भाष्य) – मराठीतील अमूल्य आध्यात्मिक साहित्य.

2. अमृतानुभव – तत्त्वज्ञानावर आधारित ग्रंथ.

3. हरिपाठ, ओवी, अभंग इत्यादी.

भक्ती चळवळीत योगदान

मराठी भाषेत अध्यात्म सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवले.

वारी परंपरेला बळकटी दिली.

वारकरी संप्रदायाचे ते आधारस्तंभ मानले जातात.

संजीवन समाधी

वयाच्या २१ वर्षी, इ.स. १२९६ मध्ये

आळंदी येथे संजीवन समाधी घेतली.

त्यांच्या समाधीस्थळावर आजही लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान आहे.