Mindflow

प्रेम आंधळं असतं पण ते डोळसपणे करावं!

वरदा वय वर्ष 36 माझा फेसबुकवरचा लेख वाचून माझ्याकडे आली होती... की माझ्याही लग्नात काहीतरी चुकतंय असं वाटतंय... म्हणलं मला थोडं सविस्तर सांगशील का नक्की काय होतंय? म्हणाली कुठून सुरवात करू म्हणलं जेवढं जमेल तेवढ्या सुरवातीपासून सांगायचा प्रयत्न कर.... तू सांगशील ते माझ्याकडे सेफ आहे...
म्हणाली माझ्या लग्नाला 6 वर्ष झाली. पण आमची खूपच भांडणं होतंयत इतकी की तो आता घटस्फोट मागतोय... 4 वर्षांचा मुलगा आहे माझा, त्याचाही विचार त्यांनी करू नये म्हणजे काय? म्हणलं तुमची भांडणं नक्की कशावरून होतात हे सांगशील? म्हणाली माझ्या आईवडीलांवरून.... त्याच म्हणणं आहे की माझे आई वडील त्याचा मान राखत नाहीत आणि याच गोष्टींवरून आमचे खूप वाद विवाद होतात..... मध्ये 3 वर्ष तर आम्ही माझ्या माहेरी काही संबंधच ठेवला नव्हता तेव्हा काही नाही आणि आम्ही आत्ता मागच्या वर्षी नवीन घर घेतलं तर त्याचे आई वडील इथे नसतात म्हणून अचानक तुझ्या आईवडिलांना बोलावू म्हणाला... जुने वाद विसरला असेल असं वाटून मी ही बोलावलं... पण 2/4 महिन्यांनी जैसे थे... आणि यावेळी हे वाद इतके वाढले की मला मुलाला घेऊन माहेरी यावं लागलं... आणि मला म्हणतो आहे की तू माझ्या आयुष्यात असलीस तर नेहमीच तुझे आईवडील समोर येत राहतील आणि नेहमीच वाद भांडण तंटे होत राहतील त्यापेक्षा तूच माझ्या आयुष्यातुन निघून जा आणि आपण वेगळे होऊ... कोर्ट कचेरी करत बसण्यापेक्षा आपण mutualy वेगळे होऊ म्हणजे प्रश्नच संपेल. तिचं सांगून झाल्यावर मी विचारलं की माझ्याकडून काय मदत अपेक्षित आहे कारण म्हणलं या सगळ्यातून एक नक्की आहे की तो काही माझ्याकडे येणार नाही त्यामुळे तुमच्यामधल्या कॉन्फलिक्ट वर तू एकटी काम करू शकत नाहीस... म्हणाली खरं सांगू का तर तो मला रोज फोन करतो आणि मानसिक त्रास देतो... माझ्या माहेरच्यांमुळे याला कसा त्रास झाला, 5 वर्षपूर्वी मी त्याची बाजू कशी घ्यायला हवी होती आणि कशी घेतली नाही, mutually वेगळं होणं कसं श्रेयस्कर आहे, आणि तुला काही मी परत आणणारच नाही उगाच तू आशेवर राहू नकोस, लवकरात लवकर मला घटस्फोट दे आणि वेगळी हो, मुलगा आता तेवढा मोठा आहे त्याला हवंय तिकडे तो राहील... आणि मी कशी चुकले, माझे घरचे कसे चुकले आणि तू नकोयस मला हे सारखं सांगत राहतो, माझ्या मनावर बिंबवण्याचा प्रयत्न करतो... आणि एकूणच आत्तापर्यंत जेव्हा जेव्हा भांडणं झाली त्या प्रत्येक वेळी मी माफी मागितली, माझ्या घरच्यांनी मुलीच्या संसारासाठी माफी मागितली आणि त्यांनी राग सोडला पण आता ना कंटाळा आलाय या सगळ्याचा, मी माफी मागून परत गेले ना तर तो लगेच स्वीकार करेल माझा पण 4 महिन्यांनी परत पाहिले पाढे पंचावन्न होणार लिहून देते तुम्हाला, आणि अशी किती दिवस मी एकटी माफी मागत राहू माझी ही काही किंमत आहे की नाही.... यावर मी तिला म्हणलं कुठेतरी असं होतंय का की त्याला हवी तशी situation तो create करतो आणि मग त्याच्या मनाप्रमाणे गोष्टी घडवून आणतो म्हणाली हो असंच होतं नेहमी आणि मला ते नकोय.. लग्नावेळी पण असंच केलं होतं त्यांनी... आम्ही matrimony site वर भेटलो 4 महिने ओळखत होतो आणि लग्न केलं. माझ्या लग्नाला घरच्यांचा विरोध होता तरीही मी केलं त्यामुळे तर आता घरचेही मला तेच ऐकवतायत की तो कसा वाईट आहे, त्यांनी तुला काम करून दिलं नाही, तुला अडकवून ठेवलं, तुझी किंमत ठेवली नाही, आणि वर तो म्हणतोय की तू फक्त माझ्या मुलाची आई आहेस माझी कोणीच नाहीस.. मला न हे सगळंच नको झालय. तिकडे तो आईवडिलांना मुळे मला सोडतोय आणि इकडे हे मला त्याला सोडायला सांगतायत पण मला काय हवंय हे कोणी बघतच नाहीये... हे toxic relationship आहे हे मला कळतंय पण प्रेम केलंय मी असं कसं सोडून देऊ, मूल आहे पदरात... खूप confusion आहे मॅडम... तिला म्हणलं की कळतंय मला, मी अगदीच समजू शकते तुला काय वाटतंय पण मग आत्ता आपण कशावर काम करायला हवं असं तुला वाटतं? तुझ्या दृष्टीने आत्ता हा घटस्फोटाचा प्रॉब्लेम, मुलाचं भविष्य, तुमच्या नात्याचा प्रॉब्लेम, की या सगळ्यामुळे तुला होणारा मानसिक त्रास? या सगळ्या गोष्टींचा ताण तिच्या रोजच्या आयुष्यातले त्रास अजून वाढवत होता म्हणून मानसिक शांततेवर आधी काम करायचंय मग निर्णयाचं बघू असं तिनी ठरवलं...
वरदा हे आपल्यामधल्या कितीतरी जणांचं उदाहरण आहे... एखादी व्यक्ती आपल्या आयुष्यात येते, आपल्याला ती आवडते आणि आपल्याला त्यापुढे काहीच दिसत नाही... तिच्या आवडी निवडी, तिचा स्वभाव, तिची स्वप्न हेच आपल्यासाठी सगळं होऊन जातं आणि आपलं असं काही तर राहतच नाही. सगळ्या गोष्टी आपण sacrifice करू शकतो... कुठल्याही परिस्थिती मध्ये तडजोड करू शकतो, आणि तसं करतोही पण यामध्ये आपण अडकले जात नाही आहोत ना, आपण कुठल्या लिमिट पर्यंत स्वतःला मागे ठेऊन फक्त आणि फक्त आपल्या पार्टनर चा विचार करत आहोत? आपण स्वतःच्या सगळ्याच गोष्टींना मुरड तर घालत नाही आहोत ना, भांडण टाळण्यासाठी सगळ्याच गोष्टींचा दोष स्वतःवर घेत नाही आहोत ना, आपला पार्टनर आपली अडजस्टमेंट ग्राह्य धरत नाहीये ना, आपण दोघे समान level वर आहोत ना, दोघेही emotionally नात्यात आहोत ना, या बाबींचा पूर्ण आणि नीट विचार व्हायला हवं, तसं होत असेल तर हे सुधारण्यासाठी काय करता येईल हा विचार करायला हवा...कारण नातं म्हणलं की प्रेम, तडजोड, काम या सगळ्या गोष्टी दोन्ही कडून असणं आवश्यक आहे. नाहीतर या सगळ्या गोष्टी घटस्फोटाच्या दिशेला जाऊ शकतात... प्रत्येक वेळी तो टाळता येतोच असं नाही/ किंवा टाळणं गरजेचं असतं असंही नाही पण आपलं आयुष्य आपण त्या नात्यात invest केलेलं असतं आणि अशावेळी अचानक मागे फिरणं किंवा दुसरा रस्ता धरणं ही गोष्ट खूप अवघड असते.
म्हणूनच लक्षात ठेवा, *प्रेम आंधळं असतं पण ते डोळसपणे करावं*

*लेखातील नाव बदललेले आहे.

©
नेहा पेंडसे किल्लेदार
समुपदेशक, मानसशास्त्रज्ञ
MindFlow Mental Health Cares, Pune
MA in Clinical and Counselling Psychology (SPPU)
PG Diploma in Clinical and Counselling Psychology (SPPU)
094052 62066

How to overcome learned helplessness

मागच्या भागात आपण पाहिलं की learned helplessness म्हणजे काय? एखादा नकारात्मक अनुभव येतो आपण स्वतःला थोडं push करतो, मग परत एखादा नकारात्मक अनुभव येतो, आपण स्वतःला प्रयत्न करण्यासाठी भाग पाडतो, आणि हे असं सारखं होत राहिलं की आपल्या आपल्या मनात नकारात्मकता घर करून बसते. जसं आपण अनुभवांमधून सकारात्मक गोष्टी शिकतो तसंच नकारात्मक गोष्टही शिकतो आणि situations give up करायला लागतो. शक्य असूनही त्यातल्या चुका लक्षात घेतल्या जात नाहीत...आणि यातूनच हा learned helplessness तयार होतो. काय करायला हवं यापेक्षा हे होणं शक्यच नाही या विचारात अडकून पडतो, आणि मग नकारात्मकतेतून learned helplessness आणि त्यातून परत नकारात्मकता हे चक्र सुरू राहतं...
आता हे चक्र थांबवण्यासाठी आणि यातून बाहेर पडण्यासाठी काय करायचं? हे आपण आजच्या लेखात पाहू... तर सगळ्यात आधी रोजच्या आयुष्यात होणाऱ्या छोट्या छोट्या सकारात्मक गोष्टी शोधण्याचा प्रयत्न करायचा... म्हणजे अगदी मला राहायला घर आहे, माझं कुटुंब सुखी आहे, मला रोज दोन वेळचं अन्न मिळत आहे, पोटापुरते पैसे मला मिळतात... माझ्याकडे पैसा फार नाहीये पण मी माझ्या कुटुंबाबरोबर वेळ घालवू शकतो, इत्यादी.... यामुळे आजूबाजूला असणारी सकारात्मकताही आपल्याला दिसेल आणि नकारात्मकतेचा त्रास थोडा कमी होईल.... नकारात्मकतेच्या ओझ्याखाली असताना हे करणं नक्कीच कठीण आहे... पण अशक्य नक्कीच नाहीये.. आपल्याला सकारात्मकतेच्या टोकाला जाऊन आहे त्या परिस्थितीचा उलट विचार करायचा नाहीये पण स्वतःला वास्तवाचं भान द्यायचं आहे की आपल्याला वाटतेय तेवढी परिस्थिती खरंच भयानक आहे का?
पण हा बदल करण्यासाठी सगळ्यात आधी हे स्वीकारावं लागतं की आपल्या त्रासाला फक्त आपली परिस्थिती कारणीभूत नसून आपले विचारही कारण असू शकतात.... त्यानंतरची पायरी म्हणजे असे कोणते विचार आहेत जे मला हे करण्यापासून थांबवत आहेत हे शोधायचं. ते विचार शोधून त्या विचारांना सत्यतेची जोड देणं.. नंतर काळजीपूर्वक आपला स्वसंवाद म्हणजेच self talk तपासणं, त्यामध्ये असणाऱ्या नकारात्मतेला सकारात्मतेची realiastic बाजू दाखवणं.. हे सगळे विचार स्वसंवाद observe करून ते लिहून काढून त्याबाबतचा awreness वाढवणं... मला नक्की काय हवयं, आत्ता मी नक्की काय करायला हवं यानुसार priorities ठरवून मग आपलं ध्येय गाठण्यासाठी प्रयत्न करणं... वेळोवेळी ते प्रयत्न योग्य दिशेने वाटचाल करत आहेत ना हे पाहणं... आपली बौद्धिक आणि आर्थिक क्षमता, आपल्या strengths आणि weaknesses, आपली परिस्थिती, आणि आपल्याला जे हवं आहे ते खरंच हवं आहे ना? त्यामागील उद्दिष्ट या सगळ्या गोष्टींचा विचार करून आपलं ध्येय ठरवणं म्हणजेच logical अन rational ध्येय ठरवण्यावर भर देणं.
याशिवाय जर हे सगळं खूप प्रमाणात घडत असेल तर तुम्ही कोणत्याही psychologist किंवा counselor ची मदत नक्कीच घेऊ शकता... ते तुमच्या या नकारात्मकतेच्या मुळाशी जाऊन, कारणं शोधून तुम्हाला यातून बाहेर पडण्यासाठी मदत करतात. कारण तुमच्या आयुष्यात घडणाऱ्या गोष्टींकडे तुम्ही कोणत्या दृष्टिकोनाने पाहता यावर त्याचा तुम्हाला होणारा त्रास अवलंबून असतो... आणि psychologist/ counsellor तोच दृष्टिकोन बदलण्यासाठी तुम्हाला मदत करतात.
या सगळ्यात आधी एखादी घटना घडल्यानंतर तुम्ही एखाद्या गोष्टीचं/ घटनेचं विश्लेषण कशाप्रकारे करता हे पहायला हवं. म्हणजे त्या घटनेची जबाबदारी तुम्ही गरज नसताना स्वतःवर घेता की गरज असतानाही इतरांवर ढकलता... आणि जी काही घटना घडली असेल त्याचा अनुभव आणि त्याचा परिणाम तुम्हाला शाश्वत वाटतो की कायमस्वरूपी आहे असं वाटतं... आपण घटना किंवा अनुभव एकूणच आयुष्याशी जोडतोय की फक्त या परिस्थितीपुरतं मर्यादित ठेवत आहोत... या सगळ्या गोष्टींवर psychologist तुमचं evalution करतात आणि तुमच्या व्यक्तित्वानुसार तुमच्यासाठी personalized treatment plan तयार करतात आणि तुम्हाला तुमच्या त्रासातून बाहेर पडण्यासाठी मदत करतात.
चला तर मग परिस्थिती बदलण्याचा अट्टहास करून स्वतःला त्रास करुन घेण्यापेक्षा बदलाची सुरवात स्वतःपासून करूया!

नेहा किल्लेदार
मानसशास्त्रज्ञ, समुपदेशक
माईंडफ्लो मेंटल हेल्थ केअर्स, पुणे
MA Clinical Psychology ( SPPU)
PG Diploma In Clinical & Counseling Psychology (SPPU)
094052 62066