Neurosurgery

დისკის თიაქრის მკურნალობა

#მენინგიომა
1. განმარტება
მენინგიომა არის სიმსივნე, რომელიც წარმოიშობა ტვინის გარსების (meninges), კერძოდ — არაქნოიდული (პაუზისებრი) გარსის მფარავი არაქნოიდული ვორსების (cap cells) უჯრედებისგან. მიუხედავად იმისა, რომ მას ხშირად "ტვინის სიმსივნედ" მოიხსენიებენ, იგი ექსტრააქსიალურია (ვითარდება ტვინის ქსოვილის გარეთ).

2. ეპიდემიოლოგია
გავრცელება: ყველაზე ხშირი პირველადი სიმსივნეა (მოზრდილთა ინტრაკრანიული სიმსივნეების დაახლოებით 35-40%).

სქესი: ქალებში გვხვდება 2-3-ჯერ უფრო ხშირად (აღინიშნება კავშირი ჰორმონალურ რეცეპტორებთან, მაგ: პროგესტერონი).

ასაკი: ინციდენტობა იზრდება ასაკთან ერთად, პიკი მოდის 60-70 წლებზე.

3. კლასიფიკაცია (WHO 2021)
იყოფა სამ ტიპად ბიოლოგიური ქცევის მიხედვით:

Grade 1 (კეთილთვისებიანი): შემთხვევათა 80-90%. ნელი ზრდა, დაბალი რეციდივის ალბათობა.

Grade 2 (ატრიპული): მომატებული მიტოზური აქტივობა, ტვინის ქსოვილში ინვაზიის ნიშნები.

Grade 3 (ანაპლაზიური/ავთვისებიანი): მაღალი აგრესიულობა, ჰისტოლოგიურად ჰგავს სარკომას ან კარცინომას.

4. კლინიკური სურათი
სიმპტომატიკა დამოკიდებულია ლოკალიზაციაზე (მაგ: Falx, Convexity, Sphenoid wing, Parasagittal):

ნელი პროგრესირება: სიმპტომები შეიძლება წლების განმავლობაში ვითარდებოდეს.

ლოკალური სიმპტომები: ეპილეფსიური გულყრა, მხედველობის დარღვევა, ყნოსვის დაკარგვა (Anosmia).

ჰიპეროსტოზი: ხშირად იწვევს მიმდებარე ძვლის გასქელებას.

5. დიაგნოსტიკა
MRI (კონტრასტით): "ოქროს სტანდარტი". ვლინდება ჰომოგენურად გაძლიერებული მასა, რომელიც მჭიდროდ ეკვრის მაგარ გარსს.

Dural Tail Sign: "დურალური კუდის" ნიშანი — გარსის გასქელება სიმსივნის გარშემო (დამახასიათებელი ნიშანი).

CT სკანირება: კარგად აჩვენებს კალციფიკაციას და ძვლოვან ცვლილებებს.

6. მკურნალობა
Observation (დაკვირვება): მცირე ზომის, ასიმპტომური სიმსივნეების დროს ხანდაზმულებში.

ქირურგია: მკურნალობის ძირითადი მეთოდი. მიზანია Simpson Grade I რეზექცია (სიმსივნის, მისი მიმაგრების ადგილის და დაზიანებული ძვლის სრული ამოკვეთა).

რადიოქირურგია (Gamma Knife): ეფექტურია მცირე ზომის სიმსივნეებისთვის ან რეზექციის შემდგომი ნარჩენი კერებისთვის.

სხივური თერაპია: ძირითადად Grade 2 და 3 შემთხვევებში.

7. პროგნოზი
Grade 1 მენინგიომების შემთხვევაში პროგნოზი შესანიშნავია. რეციდივის რისკი პირდაპირ კავშირშია ქირურგიული რეზექციის რადიკალურობასთან (Simpson Scale).

#ეპენდიმომა
1. განმარტება
ეპენდიმომა არის ნეიროეპითელური სიმსივნე, რომელიც წარმოიშობა თავის ტვინის პარკუჭოვანი სისტემისა და ზურგის ტვინის ცენტრალური არხის ამომფენი ეპენდიმური უჯრედებისგან. იგი შეიძლება განვითარდეს ცენტრალური ნერვული სისტემის ნებისმიერ სეგმენტში.

2. ეპიდემიოლოგია
ასაკობრივი ჯგუფები: გვხვდება როგორც ბავშვებში, ისე მოზრდილებში. ბავშვთა ასაკში ის მესამე ყველაზე ხშირი სიმსივნეა (უმეტესად უკანა ფოსოში). მოზრდილებში უფრო ხშირია ზურგის ტვინის ლოკალიზაცია.

წილი: შეადგენს ბავშვთა ინტრაკრანიული სიმსივნეების დაახლოებით 6-10%-ს.

3. კლასიფიკაცია (WHO 2021)
თანამედროვე კლასიფიკაცია ეფუძნება ლოკალიზაციას (Supratentorial, Posterior Fossa, Spinal) და მოლეკულურ ქვეტიპებს (მაგ: PFA/PFB უკანა ფოსოსთვის, ZFTA სუპრატენტორიული ფორმებისთვის):

Grade 1: სუბეპენდიმომა და მიქსოპაპილარული ეპენდიმომა (კეთილთვისებიანი).

Grade 2: კლასიკური ეპენდიმომა.

Grade 3: ანაპლაზიური ეპენდიმომა (მაღალი მიტოზური აქტივობით).

4. კლინიკური სურათი
სიმპტომატიკა პირდაპირკავშირშია ლიქვოროდინამიკის დარღვევასთან:

ოკლუზიური ჰიდროცეფალია: თავის ტკივილი, გულისრევა, ღებინება (განსაკუთრებით მე-4 პარკუჭის ლოკალიზაციისას).

ატაქსია და წონასწორობის დარღვევა: უკანა ფოსოს დაზიანებისას.

ზურგის ტვინის კომპრესია: მიელოპათია, ტკივილი და სენსორული დარღვევები (სპინალური ფორმებისას).

5. დიაგნოსტიკა
MRI (კონტრასტით): პარკუჭოვანი სისტემის შიგნით არსებული მასა, რომელიც ხშირად „პლასტიკურია“ და იღებს პარკუჭის ფორმას (განსაკუთრებით ლუშკასა და მაჟანდის ხვრელებში გამოსვლისას).

ლიქვორის ციტოლოგია: აუცილებელია მთლიანი ნევრაქსის სკანირება და ლიქვორის კვლევა, რადგან ეპენდიმომას ახასიათებს ცერებროსპინალური დისემინაცია (ე.წ. Drop metastases).

6. მკურნალობა
ქირურგია: მკურნალობის საფუძველია GTR (Gross Total Resection). რეზექციის ხარისხი არის გადარჩენადობის ყველაზე მნიშვნელოვანი პროგნოზული ფაქტორი.

სხივური თერაპია: ნაჩვენებია Grade 2 (არასრული რეზექციისას) და Grade 3 შემთხვევებში.

ქიმიოთერაპია: ნაკლებად ეფექტურია, გამოიყენება ძირითადად ჩვილებში სხივური თერაპიის გადასავადებლად.

7. პროგნოზი
პროგნოზი დამოკიდებულია პაციენტის ასაკზე, მოლეკულურ ქვეტიპზე და ქირურგიული რეზექციის რადიკალურობაზე. სპინალური ეპენდიმომების პროგნოზი, როგორც წესი, ბევრად უკეთესია, ვიდრე ქალასშიდა ფორმების.