Cyberigna

የትሮጃን ጥቃት
ክፍል 2
o ላለመጠቃት ምን ማድረግ ይገባል
የትሮጃኖች ጥቃት ሰለባ ላለመሆን
• ካልታወቀ ላኪ የሚመጣ ማንኛውንም ከመልዕክቱ ጋር የተያያዘ ፋይል ከመክፈት መቆጠብ
• የማያስፈልጉ ፖርቶችን መዝጋት
• በፈጣን መልዕክት መላላኪያ የሚላኩ መተግበሪያዎችን ከመቀበል መቆጠብ
• ነባሪና የተለመዱ የመተግበሪያዎችን አወቃቀር ማስተካከል፣ ማረምና ደህንነታቸውን ማጠንከር
• በውስጥ ኔትዎርክ ውስጥ የሚኖር ማንኛውንም ግንኙነት በጠንካራ የምስጠራ ዘዴዎች በመጠቀም ማጣንከር እና ትራፊኩን ማመስጠር
• ታማኝ ካልሆኑ የሶፍትዌር ማከማቻ ምንጮች(በተለይ እንደ ቶረንት) አለማወረድና አለመጫን
• ለመተግበሪያዎቹና ለኦፐሬትንግ ሲስተሙ የደህንነት ዝመናዎችንና እድሳቶችን መጫን
• የዳታ ማስቀመጫና መላላክያ ቁሶችን (ለምሳሌ እንደ ፍላሽ) በጸረ ቫይረስ ሶፍትዌር ማስፈተሽ
• የኦፐሬትንግ ሲስተሙን ሙሉ ፈቃድ መገደብ በተለይም ተንኮል አዘል መተግበሪያዎች እንዳይጫኑ
• ኦፐሬትንግ ሲስተሙን መሰረት ያደረገ ጸረ ቫይረስ፣ ፋየርዎልና የጥቃት መለያ መፍትሄዎችን ተግባራዊ ማድረግ
o ከተጠቃን ምን ማድረግ አለብን
በተለያየ መንገድ ተጠቃሚዎች በትሮጃን ተንኮል አዘል መተግበሪያዎች ሊጠቁ ይችላሉ። በጥቃት ወቅትም ፋይል ወይም ዳታ ሳይጠፋ ወይም ሳይበላሽ መመለs የሚቻልባቸው ዘዴዎች ውስጥ/
• የዘመነ አንቲ ቫይረስ ወይም ጸረ ተንኮል አዘል መተግበሪያን በመጫን ሙሉ ኦፐሬቲንግ ሲስተሙን ማሰስና ትሮጃኖችን ማጽዳት
• ሲስተሙን ለጊዜው ከኢንተርኔት ጋር ያለውን ግንኙነት ማቋረጥ
• ለየት ያሉና የማይታወቅ መተግበሪያዎችን ማስወገድ
• ከአቅም በላይ ከሆነ ደግሞ ወደ ኮምፒውተር የደህንነት ባለሙያዎች መውሰድ

የትሮጃን ጥቃት
ክፍል 1
ትሮጃን ምንድነዉ
ትሮጃኖች በኤሚይል ወይም በሌሎች ዘዴዎች ማለትም በማህበራዊ የትስስር ገጾች ወይም ታማኝ ካልሆኑ የመተግበሪያ ክምችቶች በተጠቃሚዎች የጥንቃቄ ጉድለትና የእውቀት ክፍተት ምክንያት የሚወርዱና የሚጫኑ ሶፍትዌሮች ናቸው። ትሮጃኖች ትክክለኛ ወይም ህጋዊ ሶፍትዌር የሚመስሉ ግን ሌላ ተንኮል አዘል ስራዎችን ወይም ሌላ መተግበሪያዎችን መጫን የሚያስችል አሰራር ያላቸው ማልዌሮች ናቸው።
አጥቂዎች ተጠቃሚውን አስፈላጊ ቅድመ ሁኔታዎችን ተፈጻሚ እንዲያደርግ በመሸወድ እንዲጭን የሚያደርጉ አሰራሮችንም በውስጣቸው ያካተቱ ሲሆን፤ አንድ ጊዜ ከተጫኑ እና ስራ ላይ ከዋሉ በኋላ በውስጣቸው ያለው ተንኮል አዘል ኮድ ራሳቸውን እንዲያነቁ እና ሌሎች ተንኮል አዘል መተግበሪያዎችን በማውረድ መጠነ ሰፊ ጥቃቶችን ወይም ጉዳቶችን ማድረስ እንዲችሉ ያደርጋል። ይህም ገደብ የለሽ የተጠቃሚ ፈቃድን ማግኘት የሚያስችላቸውን ዘዴዎች በመጠቀም ዳታን መቀየር፣ ማጥፋት፣ መስረቅ እንዲሁም የሩቅ መር አሰራርን (ሪሞት ኮንትሮሊንግን) በመፍጠር አጥቂዎች ለስለላና ለመሳሰሉ አይነት የመቆጣጠሪያና የጥቃት ዘዴዎች እንዲጠቀሙባቸው የሚያስችሉ ናቸው።
o ከተጠቃን ምን ሊደርስ ይችላል?
እንደየ ትሮጃን አይነቱ ስራቸውና አላማቸው የተለያየ ሲሆን ብዙውን ጊዜ ግን የሚከተሉትን ምልክቶች ያሳያሉ፤
• የኮምፒውተር ስክሪን ከለር መቀያየርና በትክክል አለመስራት ለምሳሌ ብልጭ ድርግም ማለት፣ መገለባበጥ
• የስክሪን የጀርባ ምስል ወይም የምስል ውቀሮችን መቀያየር
• ኮምፒውተሩ ያለትእዛዝ ዶክመንቶችን ፕሪንት ለማድረግ መሞከር
• ያለተጠቃሚው ትዕዛዝ የድር ጣቢያዎች መከፈት
• የድምጽ መጠን በድንገት መለዋወጥ
• የጸረቫይረስ ፕሮግራሞች ወይም መተግበሪያዎች ማቆም እና የዳታ መቀየር፣ መጥፋት ወይም መበላሸት
• የኮምፒውተሩ የሰዓት እና ቀን መለወጥ
• የማውስ ከርሰር (ወይም ጠቋሚ) በራሱ መንቀሳቀስና የቀኝና የግራ ጠቋሚ አሰራርና ተግባር መለዋወጥ
• የዊንዶውስ የስታርት ቁልፍ(ወይም በተን) መጥፋት
• ፖፕ አፖች (ወይም ብቅ ብቅ የሚሉ የመተግበሪያ ክፍሎች) ግልጽ ካልሆነ መልዕክት ጋር መምጣትና ተጠቃሚውን መረበሽ
• የኬይቦርድና የማውስ ስራ ማቆም
• ተጠቃሚው ግንኙነት ከሌለው አካል የኢሜይል መልዕክት መምጣት
• እንግዳ የሆኑ የጥያቄና የማስጠንቀቂያ የመልዕክት ሳጥኖች ከአዎንታዊና አሉታዊ አማራጮች (በሁሉም አማራጮች ተጠቃሚውን ለሌላ ጥቃት በር መክፈቻነት ሰለባ የሚያደርጉ) ጋር መምጣት
• ባልተለመደ መንገድ የኮምፒውተር የእንደገና መነሳት(ሪስታርቲንግ)
• የታስክ ማናጀር ስራ ማቆም ይህም ለአጥቂው ወይም ለትሮጃኑ ተጠቃሚው ምን ምን ፕሮሰሶች ስራ እየሰሩ እንደሆነ እንዳያውቅ ለማደረግ እና በትሮጃኑ የተጫኑ ፕሮሰሶች ራሳቸውን እንዲደብቁ ለማድረግ
• የሲስተም ፍጥነት ወይም የስራ ሂደት አቅም መገደብ ወይም መቀነስ
• የትክክለኛ መተግበሪያዎች ስራ ማቆም ወይም በትክክል አለመስራት እና መረበሽ

ሳይበር ሀይጅን
ሳይበርሃይጅንማለትማንኛዉምየኮምፒዉተርወይምመሰልመገልገያዎችተጠቃሚዎችየኮምፒዉተራቸዉንደህንነትአሊያምጤንነትለመጠበቅሲሉየሚያደርጓቸዉጥንቃቄዎችዎይምየሚወስዱዋቸዉእርምጃዎችናቸዉ፡፡በተጨማሪምማንኛዉንምየኢንፎርሜሽንቴክኖሎጂሲስተምእናመገልገያወችንምመጠበቅእንዲሁምየሳይበርደህንነትመልካምተሞክሮዎችንመተግበርመቻልጭምርነዉ፡፡
ምንምእንኳንበዲጂታልአለምዉስጥበርካታስጋቶችናተጋላጭነቶችቢኖሩምየሳይበርሃይጅንቁልፍልምዶችንተግባራዊማድረግየደህንነትስጋቶችንከመቀነስአንፃርእጅግጉልህአስተዋፅኦአለዉ፡፡
• የሳይበርሀይጅንፖሊሲንተግባራዊማድረግዎሳኝነዉይህየሳይበርሀይጅንየሚያካትታቸዉ
 የይለፍቃሎችንበየጊዜዉመቀየር ፡ ዉስብስብናሊገመቱየማይችሉየየለፍቃሎችንመጠቀምናበየጊዜዉምመቀያየርየመረጃደህንነትንለማረጋገጥጠቃሚነዉ፡፡
 ሶፍትዌሮችንማዘመን ፡ ሁልጊዜምየምንጠቀምባቸዉንሶፍትዌሮችማዘመንናየተሻሻሉትንቅጂዎችመጠቀምየሳይበርሀይጅንዋናተግባርነዉ፡፡
 ሃርድዌሮችንማዘመን ፡ ረጅምጊዜአገልግሎትላይየዋሉኮምፒዉተሮችናሌሎችመሰልመገልገያዎችንጭምርማዘመንእናመተካትመቻልየደህንነትስጋቶችንይቀንሳል፡፡
 አዲስኢንስቶልየሚደረጉመተግበሪያዎች ፡ ወደመገልገያዎቻችንኢንስቶልየምናደርጋቸዉአዳዲስመተግበሪያዎችበትክክልዶኪመንትሊደረጉናመዘመንመቻልይኖርባቸዋል፡፡
 የተጠቃሚዎችንቁጥርመገደብ ፡ በአንድኮምፒዉተርወይምመገልገያላይበጋራየሚጠቀሙተጠቃሚዎችንቁጥርማብዛትተጋላጭነትንከፍየሚያደርግበመሆኑይህእንዳይሆንማድረግተገቢነዉ፡፡
 ባክአፕዳታ(መጠባበቂያዳታ) መያዝ ፡ ሁሉንምወሳኝመረጃዎች (ዳታዎች) በሁለተኛአማራጭመጠባበቂያማኖርተገቢነዉይህምከኮምፒዉተራችንበተጨማሪመረጃንበሃርድድራይቮችወይምክላዉድስቶሬጅማከማቸትሊሆንይችላል፡፡
 እያንዳንዱንየኦንላይንአንቅስቃሴዎችበጥንቃቄመምራትመቻልተገቢነዉ፡፡

ስለ ማልዌር
ክፍል 3
የማልዌር ጥቃት ቢደርስ ሊወሰዱ የሚገባቸዉ ርምጃዎች ምንድናቸዉ
የማልዌር ጥቃት ተጠቂ እንደሆንን ከተረጋገጠ ሊወሰዱ የሚገባቸዉ ርምጃዎችን ለመመልከት ያህል፡-
 የኦፍላይን አንቲቫይረስ ስካን ማድረግ
 ፈፅሞ ግላዊ ወደሆኑ ሌሎች አካዉንቶችም ይሁን ገንዘብ ነክ የሆኑ አካዉንቶች ሎግ ኢን ከማድረግ መቆጠብ
 ያሉትን ፀረቫይረሶች ማዘመን እና ከሌሉም በፍጥነት በማግኘት ስካን ማድረግ
 አጠራጣሪ መስለዉ የሚታዩ አፕሊኬሽኖች/ፕሮግራሞችን ማጥፋት
 የኦንላይን እርዳታዎችን መጠየቅ አይመከርም
 የፀረ ቫይረስን በሴፍ ሞድ ጥቅም ላይ ማዋል ይሄም ቫይረሶች ራሳቸዉን እንዳይደብቁ በማድረግ የፀረ ቫይረሱን ጥቅም የበለጠ ዉጤታማ ያደርጋል
 ለሁሉም ግልጋሎቶች ጥቅም ላይ ያሉ የይለፍ ቃሎችን መቀየር
 የመገልገያዉን ኢንተርኔት ግንኙነት ሙሉ ለሙሉ ማቋረጥ
 አማራጮችን ሁሉ ጥቅም ላይ አዉሎ መፍተሄ ካልተገኘ መገልገያዉን ሙሉ ለሙሉ ቡት/ ሪስቶር ማድረግ
 መገልገያዉን እንደ አዲስ ጥቅም ላይ ሲዉል ሁሉንም የጥንቃቄ ርምጃዎች መከተል

ስለ ማልዌር
ክፍል 2
የማልዌር ጥቃት ቢደርስብን እንዴት ማወቅ እንችላለን
የማልዌር ጥቃት ሰለባ የሆነ መገልገያ የሚያሳያቸዉ ልዩ ባህሪትን ከተመለከትን የማልዌር ጥቃት ተጠቂ መሆናችንን ማወቅ የሚቻል ሲሆን ከባህሪያቱ አንዱን ጥቂቶቹን አሊያም አብዛኞቹን ባህሪ ሊያሳይ የሚችል ሲሆን ሊታዩ የሚችሉት ባህሪያት የሚከተሉት ናቸዉ፡-
• በድንገት የኮምፒዉተሩ ስራ መንቀርፈፍ፣ትእዛዙ መዘጋት አሊያም ሙሉ ለሙሉ መዘጋት ወይም የትእዛዝ ስህተትነትን የሚገልፅ መልዕክት መመልከት
• ኮምፒዉተሩን ለመዝጋት ወይም እንደገና ለማስጀመር አለመቻል ወይም አለመታዘዝ
• ሶፍትዌርን ለመዝጋት ወይም ለማጥፋት አለመቻል
• ድንገታዊ ያልተጠበቁ ፖፕአፖች ወይም ማስታዎቂያዎች በሌላ ፔጅ ኮንተንት ላይ ብቅ ማለት እና ጣልቃ መግባት
• ትክክለኛ በሆኑ ድረገፆች ላይ ያልተለመዱ እና ወጣ ያለ ይዘት ያላቸዉ ማስታዎቂያዎችን መመልከት
• ያልተለመዱ ቱልባሮች እና አይከኖች በመገልገያዉ ወይም በአሳሾች (ብሮዉዘሮች) ላይ መታየት
• ተጠቃሚዉ ያልፈቀደዉ ዲፎልት አሳሽ ጥቅም ላይ ሲዉል መመልከት ወይም ያልተከፈቱ አሳሶችና ታቦች ተከፍተዉ መመልከት
• ከተለመደዉ ፍጥነት በላይ የባትሪ መጠን መቀነስ እና ማለቅ ወይም መገልገያዉ ሳይታሰብ የመብራትና መጥፋት ሁኔታ መታየት