Norq Magazine

ՆՈՐՔ - 3/2024
ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ.

ՆՈՐՔի այս համարը պատրաստելուն զուգընթաց հետևում էի, թե ինչպես է պառակտվում հերթական, թվում էր, թե կուռ ու անսասան մի հանրություն, որն ուներ պետության հետ ընդհանուր հարթակ՝ իր համամարդկային, ժողովրդավարական գաղափարներով և այդ գաղափարները իրագործելու հավաքական կամքով․․․Պառակտվեց իբրև հանրություն՝ արագ, անհոգ ու առանց ափսոսանքի և վերածվեց հասարակության՝ իր լղոզված, միմյանցից խռոված հատվածներով, որոնք հետայսու գործելու են ոչ թե՝ հանուն, այլ՝ ի հեճուկս։

Սովորաբար «հանրություն» և «հասարակություն» բառերը ընկալվում են (և ներկայացվում են) որպես հոմանիշներ, մինչդեռ դրանց արանքում անվրդով նիրհած մի էական տարբերություն, ժամանակ առ ժամանակ, երբ ականջը ժխոր է որսում՝ գլուխը դուրս է հանում, որ տեսնի, թե ինքը ո՞ր մեկն է այս պահին․ «միևնույն շահեր ունեցող և գործողության ընդհանուր նպատակով միավորված մարդկանց խո՞ւմբ», թե՞ «նյութական կյանքի պատմական-կոնկրետ պայմանների ընդհանրությամբ միավորված մարդկանց ամբողջություն»։
Այս երկու բնորոշումների թվացյալ նույնականությունը պայմանավորված է, թերևս, մեկ հատկանիշով, այն է՝ «ընդհանուրի» գաղափարը, որ հանդիսանում է բնորոշման ձևակերպման դոմինանտ և թույլ է տալիս «հանրությունը» և «հասարակությունը» դասել հոմանիշ բառերի շարքին։
Մինչդեռ իրական դոմինանտը գտնվում է այս հասկացությունների միջև ու միաժամանակ կապելով և անջատելով իրարից՝ բոլորովին այլ կարգի է պատկանում․ մեկը մյուսից տարբերվում են վստահության առկայությամբ կամ բացակայությամբ, ավելի ճիշտ՝ վստահության բնական դրսևորմամբ (եթե հանրության ներսում է) կամ վստահություն ունենալ-չունենալու ազատությամբ (եթե հասարակության ներսում է)։

Հետևելով վերը նշված երբեմնի միաբան հանրության պառակտման տխուր գործընթացին, որը գնալով թափ ու ծավալ է հավաքում՝ երեկվա համախոհներին դարձնելով թշնամիներ՝ մտածում էի, թե որքան ենք մենք դեռ հեռու ոչ միայն հանրություն դառնալուց, այլև հասարակություն կոչվելուց, որովհետև նույնիսկ վստահել-չվստահելու սեփական ազատությունը չունենք, ենթարկվում ենք պահի պատվախնդրության թելանդրանքով խաղաքարտերն ու փաստերը թաքուն նենգադարսող քարոզիչների, ձեռնածու «վերլուծաբանների» ու «կարծիք ձևավորողների» կոչերին, կատարում ենք հրամաններ, ճանապարհ ենք հարթում նորելուկ մեծամիտ իշխանատենչների համար՝ միայն թե ստիպված չլինենք ինքնուրույն դատել․ չէ՞ որ այդ պահին հանկարծ կպատռվի հարմարավետության գոտիդ ու դուրս կգա, որ քո վստահության հանրությունը բոլորովին էլ քոնը չէր՝ պարզապես անարձագանք թողած հարցերիդ մի ավազե ամրոց էր․․․


Լիլիթ Հովսեփյան

ՆՈՐՔի այս համարում․ Արտաշես Արամ, Դավիթ Խաչիյան, Վարդիթեր Գիշյան, Արմեն Դարբինյան, Արտավազդ Սարեցյան, Սոնա Հարությունյան, Արծվի Բախչինյան, Սմբատ Արունյան։ ՆՈՐՔ-Ռետրո (1987 թ․) բաժնում․ Դոնարա Ղարագյոզյան, Վահագն Դավթյան։