LRLAW.pl

Drodzy Czytelnicy,

W imieniu partnerów i całego zespołu kancelarii życzymy Wam, aby tegoroczne Święta Bożego Narodzenia
były źródłem radości, ciepła, niepowtarzalnej rodzinnej atmosfery i wielu niezapomnianych chwil, a nadchodzący Nowy 2016 Rok obfitował w same sukcesy osobiste i zawodowe

Partnerzy i Zespół Kancelarii

SPADKOBIERCY POLSKICH EMIGRANTÓW, CZYLI NOWE REGUŁY SPADKOWE W UNII EUROPEJSKIEJ

Rok 2015 jest szczególny jeżeli chodzi o prawo spadkowe. Wiele się w tym temacie dzieje, pewne zmiany dopiero nadejdą, inne już nastąpiły. Dzisiejszy wpis postanowiliśmy poświęcić nowym zasadom dziedziczenia na terenie Unii Europejskiej, które funkcjonują od ostatniego poniedziałku, czyli od 17 sierpnia 2015 roku. W tej bowiem dacie zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 roku w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego, które wprowadza nowe jednolite zasady dziedziczenia na terenie Unii Europejskiej. Uzupełnieniem powyższego rozporządzenia, mającym zapewnić jego skuteczne stosowanie również w Polsce, jest nowelizacja przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz Prawa o notariacie w zakresie odnoszącym się do spraw spadkowych.

Zgodnie z założeniami nowe regulacje mają ułatwić obywatelom Unii Europejskiej załatwianie tak zwanych transgranicznych spraw spadkowych, czyli spraw, w których występuje jakiś element zagraniczny, a ponadto zmierzają do ujednolicenia zasad postępowania spadkowego na terenie państw członkowskich Unii Europejskiej.

Nowe przepisy wprowadzają szereg istotnych zmian w porównaniu ze stanem dotychczasowym, dlatego też uznaliśmy za stosowne wyjaśnienie Wam, nasi Czytelnicy, czego możecie się spodziewać jeśli Wasz przodek, obywatel Polski, ostatnio zamieszkały na przykład w Hiszpanii, zmarł i pozostawił po sobie spadek.

Przede wszystkim wyżej wymienione rozporządzenie definiuje jurysdykcję sądów w sprawach spadkowych, czyli określa zasady, według których następuje ustalenie, sąd którego państwa członkowskiego jest właściwy do rozstrzygnięcia sprawy spadkowej. W tym zakresie wprowadzono nową zasadę, że właściwym do rozstrzygnięcia sprawy spadkowej jest sąd tego państwa członkowskiego, w którym spadkodawca miał w chwili śmierci miejsce zwykłego pobytu, niezależnie od obywatelstwa czy miejsca położenia przedmiotów wchodzących w skład spadku. W dotychczasowym stanie prawnym było bowiem tak, że sądy polskie były wyłącznie właściwe jeśli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał w Polsce miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu, a nadto każdorazowo jeśli w skład spadku wchodziła nieruchomość położona na terenie Polski.

Rozporządzenie zakłada jednak pewne odstępstwa od powyższej zasady. W szczególności przewidziano możliwości zawarcia pomiędzy spadkobiercami zmarłego tak zwanej umowy prorogacyjnej, na podstawie której spadkobiercy mogą odmiennie niż to wynika z reguł zawartych w rozporządzeniu określić jurysdykcję sądów w konkretnej sprawie spadkowej. Na przykład, jeśli nasz krewny, obywatel Polski, w chwili śmierci mieszkał w Hiszpanii, możemy zawrzeć z pozostałymi spadkobiercami stosowne porozumienie (umowę prorogacyjną) i ustalić, że sądem, który rozstrzygnie sprawę spadkową będzie sąd w Polsce, nie zaś, jakby wynikało to wprost z rozporządzenia, sąd w Hiszpanii. Należy również podkreślić, że w naszym przypadku spadkobiercy nie będą mogli wskazać jako sądu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy na przykład sądu w Niemczech. Przepisy przewidują bowiem możliwość wyboru wyłącznie pomiędzy dwoma sądami, to jest sądem miejsca ostatniego pobytu spadkodawcy lub sądem państwa, którego spadkodawca jest obywatelem.

Jest jednak jeszcze jeden istotny warunek, aby spadkobiercy mogli w ogóle zawrzeć umowę prorogacyjną. Mianowicie taka umowa może zostać zawarta tylko wtedy, gdy spadkodawca dokonał uprzednio wyboru prawa właściwego do rozstrzygnięcia sprawy spadkowej po nim, przy czym wybór spadkodawcy w tym zakresie jest faktycznie ograniczony. Spadkodawca może bowiem wybrać, jako alternatywę dla prawa państwa swojego pobytu, tylko prawo państwa ojczystego. Jeżeli zatem nasz krewny jest obywatelem polskim, to jako prawo właściwe dla sprawy spadkowej może wybrać jedynie prawo polskie. Jeżeli takiego właśnie wyboru dokonał, spadkobiercy mogą, w drodze umowy prorogacyjnej, ustalić, że sprawa spadkowa będzie się toczyła w sądzie polskim i według prawa polskiego. W przypadku natomiast braku wyboru prawa właściwego przez spadkodawcę, sprawa spadkowa będzie rozpoznawana przez sąd państwa ostatniego miejsca pobytu spadkodawcy i zgodnie z zasadami prawnymi obowiązującymi w tym państwie.

Wyboru prawa spadkobierca dokonuje poprzez złożenie stosownego oświadczenia, które może być częścią testamentu lub mieć charakter samodzielny, przy czym w tym ostatnim przypadku oświadczenie musi zostać sporządzone w formie przewidzianej dla samego testamentu.

Poza powyższymi zmianami omawiane rozporządzenie wprowadza również nowy rodzaj dokumentu spadkowego, czyli europejskie poświadczenie spadkowe. Dokument ten będzie służył do wykazywania potwierdzonych w nim praw do spadku po danej osobie, będzie wiążący zarówno w państwie, w którym został wydany jak i w innych państwach członkowskich, a dla swojej skuteczności nie będzie wymagał uznania ani stwierdzenia wykonalności. Europejskie poświadczenie spadkowe będzie można uzyskać w postępowaniu prowadzonym przed sądem rejonowym albo u notariusza.

Podsumowując stwierdzić trzeba, że analizowane wyżej zmiany są niewątpliwie radykalne, a zastosowane rozwiązania co najmniej interesujące. Istotnym natomiast mankamentem nowych regulacji jest ich zasięg terytorialny, gdyż nowe przepisy nie będą obowiązywały we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Omawiane rozporządzenie nie wiąże bowiem Danii, ani też tak popularnych wśród Polaków krajów członkowskich jak Irlandia czy Wielka Brytania.

Zespół Kancelarii LRLAW

NOWY PROCES KARNY? ALE O CO W TYM CHODZI?!

Dzisiejszy wpis chcemy poświęcić tematyce obowiązującej od trzech dni, czyli od 1 lipca 2015 roku, nowelizacji procedury karnej. Co zmieniła rzeczona nowelizacja, jakie nowości wprowadza i czy spełni pokładane w niej oczekiwania? Postaramy się w kilku zdaniach udzielić Wam, nasi Czytelnicy, odpowiedzi na te, być może, nurtujące Was pytania.

Zacznijmy od najważniejszego, tego co stanowi esencję nowelizacji. Otóż, całkiem słusznie lipcowa nowelizacja jest nazywana „wielką”, gdyż doprowadziła ona do swoistego przemodelowania procesu karnego. Od tej bowiem chwili w procesie karnym obowiązuje, w znacznie większym stopniu niż dotychczas, tak zwana zasada kontradyktoryjności (zwana również zasadą sporności). Co to jest ta zasada kontradyktoryjności? Mówiąc najbardziej ogólnie i trochę teoretycznie, jest to dyrektywa, zgodnie z którą proces toczy się w formie sporu dwóch przeciwnych sobie stron, przed bezstronnym sądem. A w praktyce? Oznacza to, że strony procesu karnego, czyli oskarżyciel i oskarżony, będą od teraz same gromadziły i przedstawiały dowody na poparcie swoich racji, zaś rolą sądu będzie jedynie czuwanie nad prawidłowym przebiegiem procesu oraz ocena dowodów i argumentów spierających się stron. Brzmi znajomo? Pewnie dlatego, że taka zasada z powodzeniem obowiązuje już w procesie cywilnym.

Zgodnie zatem z omawianą nowelizacją, to zadaniem stron procesu będzie wzajemne zwalczanie swoich twierdzeń i przekonanie sądu, że to właśnie ich stanowisko jest słuszne. Rola sądu zostanie natomiast ograniczona do pełnienia funkcji arbitra, przestanie on być, jak dotychczas, aktywnym uczestnikiem procesu karnego. W zamierzeniu ustawodawcy takie ułożenie wzajemnych relacji procesowych ma stworzyć lepsze warunki do wyjaśnienia prawdy, zapewnić równowagę stron procesu oraz uaktywnić same strony procesu, przerzucając właśnie na nie ciężar gromadzenia i prezentowania dowodów.

Jest to istotna różnica w porównaniu ze stanem sprzed nowelizacji. Uprzednio bowiem, jak twierdzą niektórzy, to sąd prowadził całe postępowanie dowodowe, wyjaśniał wszystkie okoliczności sprawy, a następnie wydawał stosowne rozstrzygnięcie. To sąd był najbardziej aktywnym uczestnikiem postepowania. Ten stan rzeczy ma się teraz zmienić, a przynajmniej takie jest założenie ustawodawcy. Posiłkując się zatem starym przysłowiem należy stwierdzić, że w wyniku nowelizacji procedury karnej sami staliśmy kowalami swojego losu.

Pozostałe zmiany stanowią w dużej mierze pochodną powyższego. Do najbardziej istotnych należy zaliczyć chociażby nowe zasady formułowania zarzutów odwoławczych. Na skutek nowelizacji nie będzie można już zarzucić sądowi, że nie przeprowadził jakiegoś dowodu z urzędu, jeżeli w trakcie procesu przed sądem pierwszej instancji strona nie wystąpiła ze stosowną inicjatywą dowodową. Ponadto, w wyniku nowelizacji rozszerzono zakres postępowania dowodowego w instancji odwoławczej. Nowa regulacja wprowadza zasadę, że sąd odwoławczy przeprowadza dowody w ramach postępowania odwoławczego, a nie przekazuje w tym celu sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym sytuacja była natomiast odwrotna. Co do zasady, w przypadku stwierdzenia uchybień dowodowych, sąd odwoławczy przekazywał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, celem uzupełnienia postępowania dowodowego.

Kolejne istotne novum to przyznanie radcom prawnym uprawnień w zakresie obrony w sprawach karnych i karno-skarbowych. Dotychczas bowiem funkcję obrońców mogli pełnić jedynie adwokaci.

Oczywiście opisane powyżej zmiany nie wyczerpują zakresu całej nowelizacji, która faktycznie jest bardzo obszerna. Staraliśmy się zatem uwypuklić jedynie to, co według naszej oceny jest najbardziej istotne.

Jak zawsze w przypadku tego rodzaju wydarzeń, jakimi są zmiany naszego systemu prawnego, pojawiają się pytania o ich sens i praktyczne zastosowanie. Nie inaczej jest również w tym przypadku. Niemniej jednak na tym etapie trudno jeszcze ocenić jak nowelizacja zostanie przyjęta i czy spełni pokładane w niej oczekiwania społeczne. Dla dokonania takiej oceny potrzebny jest pewien czas przejściowy, który zweryfikuje funkcjonowanie nowych przepisów. Dajmy sobie zatem chwilę na kategoryczne osądy.

Zespół Kancelarii LRLAW