Peach Legal Service

ဒလ ဂရန်မြေ အရောင်းအဝယ်စာချုပ်

တိုက်ခန်း အရောင်းအဝယ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုပေးခြင်း

#ကာလစည်းကမ်းသတ်ဥပဒေနှင့်အမှုသစ်စွဲဆိုခွင့်

ရာဇဝတ်မှု မူလမှုခင်းများ စွဲဆိုရန် ကာလစည်းကမ်းသတ်ဥပဒေတွင် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းချက်မရှိသော်လည်း တရားမ မူလမှုခင်းများ စွဲဆိုကြရာတွင် စည်းကမ်းသတ်ကာလ သတ်မှတ်ချက်များကို အလေးဂရုပြု ကြရပါသည်။

ကာလစည်းကမ်းသတ် ဥပဒေပုဒ်မ ၃ တွင် ပုဒ်မ၄ မှ ပုဒ်မ ၂၅ အထိပါရှိသော ပုဒ်မများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် မဆန့်ကျင်စေဘဲ ပထမဇယားတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသော စည်းကမ်းသတ်ကာလ ကုန်ဆုံးပြီးမှ စွဲဆိုသည့်တရားမကြီးမှု၊ တင်သွင်းသည့်အယူခံမှုနှင့် လျှောက်ထားမှုတို့ကို ကာလစည်းကမ်းသတ်ကို အကြောင်းပြု၍ ချေပခြင်းပင် မပြုသော်လည်း ပလပ်ရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားပါသည်။

ကာလစည်းကမ်းသတ်ဥပဒေကို ၁၉၀၉ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ပုဒ်မပေါင်း ၂၉ခု၊ ကဏ္ဍ သုံးခုဖြင့် စည်းကမ်းသတ်ကာလများကို သတ်မှတ်ပေးထား၏။ တရားမမှုခင်း စွဲဆိုလိုသူများအနေဖြင့်အိပ်ပျော် နေ၍ မရပါ။

အမှုအပ်နှံခံရသော ရှေ့နေများသည် မိမိစွဲဆိုပေးရမည့်အမှု စည်းကမ်းသတ်ကာလအတွင်း ရှိ၊ မရှိ ဦးစွာ စိစစ်ခြင်းပြုရပါသည်။ နှောင်းမှသိလျှင် နောင်တရရန်သာရှိပါသည်။ပထမကဏ္ဍတွင် အပိုင်း (၁၀) ပိုင်း ထပ်မံခွဲထား၏။

ပထမကဏ္ဍသည် တရားမကြီးမှုများနှင့် သက်ဆိုင်ပါသည်။ ကန့်သတ်သည့်ကာလအလိုက် အပိုင်းများခွဲထား၏။ ရက်ပေါင်း (၃၀) မှ နှစ် ပေါင်း (၆၀) အထိ တရားမကြီးမှုအမျိုးအစားအလိုက် သတ်မှတ်ပေးထားခြင်းဖြစ်ပါ သည်။

ဇယားတိုင် သုံးခုခွဲ၍ တရားမကြီးမှု၊ ကန့်သတ်သည့်ကာလ၊ အစပြုရေတွက်ရမည့်အခါကာလ ဟူ၍ပြဋ္ဌာန်း ထားပါသည်။ ထိုပထမကဏ္ဍ၌ ဇယားအပိုဒ်စဉ်ပေါင်း (၁)မှ (၁၄၉) အထိ ပါဝင်ပါသည်။ဒုတိယကဏ္ဍတွင် အပိုဒ်စဉ် (၁၅၀) မှ (၁၅၇)အထိပါဝင်၏။

အယူခံမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စည်းကမ်းသတ်ကာလများကို ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ပမာအားဖြင့် သေဒဏ်စီရင်ချက်ကို ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်သည့်နေ့ရက်မှ ခုနစ်ရက်အတွင်း အယူခံရမည်ဖြစ်ပါသည်။တရားသေလွှတ်သည့် အမိန့်အား အယူခံဝင်မည့်အမိန့်ကို ချမှတ်သည့် နေ့ရက်ကစ၍ ခြောက်လအတွင်း အယူခံဝင်ခွင့်ရှိကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါသည်။

အခြားအယူခံဝင်ရမည့် အမှုများကိုလည်း စည်းကမ်းသတ်ကာလများကိုဇယားတိုင်နှင့် ဖော်ပြပေးထားပါသည်။တတိယကဏ္ဍတွင် အပိုဒ်စဉ် (၁၅၈) မှ (၁၈၃)အထိ ပါဝင်ပါသည်။ ထိုကဏ္ဍသည် လျှောက်ထားမှုများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းဆိုနိုင်ပါသည်။

တရားမကြီးမှုအမျိုးအမည် ၊ ကန့်သတ်သည့်ကာလနှင့် အစပြုရေတွက်ရမည့် အချိန်တို့ကို ဇယားတိုင် များနှင့် တကွ ဖော်ပြထား၏။ မိမိတို့၏ လျှောက်ထားရမည့် အမှုအမျိုးအစားအလိုက် အလွယ်သိနိုင်ပါသည်။ ပမာ အားဖြင့် တရားလိုတရားပြိုင် တစ်ဦးတစ်ယောက် သေဆုံးခဲ့လျှင် ရက်ပေါင်းကိုးဆယ်အတွင်း တရားမကျင့်ထုံး ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်အတိုင်း လျှောက်ထားကြရပါသည်။

ကာလစည်းကမ်းသတ်ဥပဒေပုဒ်မ ၄ တွင် ရုံးပိတ်ရက်အတွင်း သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းသတ်ကာလ အပိုင်းအခြား ကုန်ဆုံးသည့်ကိစ္စ၌ တရားမကြီးမှုသို့တည်းမဟုတ် အယူခံမှုကို သို့တည်းမဟုတ် လျှောက်ထားမှုကို ရုံးပြန်ဖွင့်သည့်နေ့တွင် စွဲဆိုတင်သွင်းနိုင်သည် ဟု ပြဋ္ဌာန်းပါသည်။

ကာလစည်းကမ်းသတ်ဥပဒေအရ စည်းကမ်းသတ်ကာလ စတင်သည်နှင့်အဆက်မပြတ် ရေတွက်ခြင်း ပြုရ ပါသည်။

ပုဒ်မ ၉ တွင် စည်းကမ်းသတ်ကာလကိုစတင်ရေတွက်ရမည့်အချိန် ကျရောက်ပြီးနောက်မှတရားစွဲဆိုရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းသော်လည်းကောင်း၊တရားစွဲဆိုရန် မဖြစ်နိုင်ခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို အကြောင်းပြု၍ စည်းကမ်းသတ်ကာလရေတွက်ခြင်းကို မရပ်စဲစေရဟု ပြဋ္ဌာန်းထားပါသည်။

တစ်ကြိမ်ရေတွက်ခွင့်ရလျှင် ရပ်ဆိုင်းထားခွင့်မရှိသည့်သဘော ဖြစ်ပါသည်။မောင်၀တွေ့ရှိခဲ့သော စီရင်ထုံးများ အနက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်မှုခင်းတစ်ခုဖြင့် တင်ပြပေးချင်ပါသည်။ အမှုမှာ အခွင့်အမိန့်အရ နေထိုင်သူအား ဖယ်ရှားပေးစေလိုမှုဖြစ်ပါသည်။

တရားလိုမှာ ဒေါ် ခင်ဝေနှင့် ဒေါ်တင်ဆိုင်တို့ဖြစ်ပြီး တရားပြိုင်မှာ ဦးမောင်လွင်နှင့် ဒေါ်မကောက်တို့ ဖြစ်ကြပါသည်။မွန်ပြည်နယ် တရားရုံးတွင် ဒေါ်ခင်ဝေတို့ကဦးမောင်လွင်တို့အပေါ် ဥပစာမှ ဖယ်ရှားရန် စွဲဆို၏။စစ်ဆေးရန်အဆင့်တွင် (၂) တရားလို စိတ်ရောဂါဖြစ်လာ၍ တရားမကျင့်ထုံးဥပဒေ အမိန့် ၂၃၊ နည်းဥပဒေ၁ အရ အမှုသစ်စွဲဆိုခွင့်နှင့် ရုပ်သိမ်းခဲ့၏။

၁၉၉၂ ခုနှစ်ရောက်သောအခါ ဒေါ်ခင်ဝေတို့ကအခွင့်ရကိုယ်စားလှယ် ဦးအောင်ဝင်းမှတစ်ဆင့် ဦးမောင်လွင် တို့အပေါ် ထပ်မံတရားစွဲဆိုပါသည်။ ဦးမောင်လွင်တို့က ချေလွှာတွင် အခြားအချက်များအပြင် ကာလစည်းကမ်းသတ်ကျော်လွန်နေကြောင်း အဓိကထား ချေပ၏။

မွန်ပြည်နယ် တရားရုံးတော်က ဒေါ်ခင်ဝေတို့စွဲဆိုသောအမှုကို အနိုင်ဒီကရီ ချမှတ်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဦးမောင်လွင် တို့က မွန်ပြည်နယ်တရားရုံး၏ စီရင်ချက်နှင့်ဒီကရီကိုနိုင်ငံတော်တရားရုံးသို့ တရားမ ပထမအယူခံမှု တင်သွင်းကြပါသည်။

ဦးမောင်လွင်တို့ဘက်မှ ဒေါ်ခင်ဝေတို့သည် ယခင်တရားမကြီးမှုအမှတ် ၆၃/၈၇ ကို အမှုသစ်စွဲဆိုခွင့်နှင့်ရုပ် သိမ်းပြီး ယခုအမှုကို ထပ်မံစွဲဆို၏။ မူလရုံးက ကာလစည်းကမ်းသတ်ကျော်လွန်ခြင်းမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့၏။ဥပဒေနှင့် ညီညွတ်ခြင်းမရှိသော ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်နေကြောင်း အဓိထား လျှောက်လဲခဲ့ပါသည်။

ဒေါ်ခင်ဝေတို့ဘက်ကလည်း တရားမကြီးမှုအမှတ်၆၃/၈၇ ရုပ်သိမ်းခွင့်ပြုစဉ်ကပင် အယူခံ တရားပြိုင်(၂)စိတ်ဝေဒနာဖြစ်လာခြင်းကြောင့် ၎င်းဝေဒနာပျောက်ကအမှုသစ်စွဲဆိုခွင့်ပြုသည်ဟု အမိန့်ချသည်ဖြစ်၍ မူလရုံး၏ အမိန့်မှန်ပါသည်။

အယူခံတရားပြိုင်များသည် အချင်းဖြစ် ဥပစာကိုပေးကမ်းခြင်းစာချုပ်အရ ပိုင်ဆိုင်ပြီးနောက် အယူခံ တရားလို တို့အား ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့်ပြုခဲ့ကြောင်းပေါ်ပေါက်နေသဖြင့် အနိုင်ဒီကရီချမှတ်ပေးခြင်းသည်မှားယွင်းမှုမရှိပါဟု တင်ပြ၏။

နိုင်ငံတော် တရားရုံးချုပ်က မူလရုံးအနေဖြင့်တရားမကြီးမှုအမှတ် ၆၃/၈၇ ရုပ်သိမ်းစဉ်က တရားလို
စိတ်ဝေဒနာပျောက်ကင်း၍ အမှုစွဲဆိုနိုင်သောအခြေအနေ ပြန်လည်ရရှိပါက တရားစွဲဆိုခွင့်ပြုမည်ဆိုသောစည်းကမ်းချက်ဖြင့် ရုပ်သိမ်းခွင့်ပြုသည်ဟု အမိန့်ချမှတ်ထားစေကာမူ ထိုအမိန့်သည် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကိုလွှမ်းမိုးခွင့်ရှိမည်မဟုတ်သဖြင့် ထိုအမိန့်သည် ချမှတ်စဉ်ကပင် ပျက်ပြယ် လျက်ရှိသည်ဟု ထောက်ပြခဲ့ပါသည်။

ထို့ပြင် တရားရုံးချုပ်က အမှုရုပ်သိမ်းစဉ်က စိတ်ဝေဒနာစွဲကပ်သူမှာ တရားလို ဒေါ်တင် ဆိုင် တစ်ဦးတည်းဖြစ်၍ တရားလို ဒေါ်ခင်ဝေနှင့် အကျုံးဝင်ရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ဟု ရှုမြင်ပါသည်။

၁၉၈၅ ခုနှစ်ကတည်းက တရားစွဲရန်အကြောင်းပေါက်သည့်ကိစ္စကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင်မှအမှုသစ်ထပ်မံ စွဲဆို ခြင်းသည် စည်းကမ်းသတ်ကာလများစွာကျော်လွန်နေ၏။ ပုဒ်မ ၉ အရ စည်းကမ်းသတ် ကာလ ကိုစတင်ရေတွက်ရမည့်အချိန်မှစ၍ မရပ်မစဲဆက်၍ သွားသည်ကို တွေ့မြင်ရပါသည်။

တရားရုံးချုပ်က ဦးမောင်လွင်တို့၏ အယူခံမှုကိုခွင့်ပြုပေးခဲ့ပါသည်။မွန်ပြည်နယ်တရားရုံး၏ စီရင်ချက်နှင့် ဒီကရီကို ပယ်ဖျက်ပြီး ဒေါ်ခင်ဝေတို့ စွဲဆိုသော အမှုကို တရားရုံးအဆင့်ဆင့်စရိတ်နှင့်တကွ ပလပ်ခဲ့ပါသည်။

တရားမမှုခင်းတိုင်းအတွက် စည်းကမ်းသတ်ကာလ စတင်ရေတွက်ရမည့် အချိန်ရှိပါသည်။ ကာလစည်းကမ်း သတ်ဥပဒေတွင် ဇယားတိုင်နှင့် စွဲဆိုသည့်အမှုအမျိုးအစားလိုက် ပြဋ္ဌာန်းထားရှိပြီး ဖြစ်ပါသည်။ ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေအထက်၌ ဘာမျှမရှိနိုင်သည်ကို ဤစီရင်ထုံး၌တွေ့ခဲ့ရ၏။

ကိုးကား-
-ဦးမောင်လွင် ပါ -၂ နှင့် ဒေါ်ခင်ဝေ ပါ -၂
(၁၉၉၈၊ မ တ စ၊၂၂၁)။

ရေး-ရှေ့နေမောင်ဝ

၃၁.၅.၂၀၂၆
အလုံမြို့နယ် တိုက်ခန်း အပြီးသတ် ငွေချေ
စာချုပ် ချုပ်ဆိုပေးခြင်း