Raju Raval

પુસ્તક અને મસ્તક
****************
આજ ત્રેવીસ એપ્રિલ પુસ્તક દિવસ તરીકે ઉજવાય છે. પુસ્તકનું જીવનમાં અનેરું મહત્વ અને ઉપયોગિતા રહી છે. શાસ્ત્રો હોય કે શસ્ત્રો હોય એનું સાચું જ્ઞાન તો ગ્રંથો જ પીરસી શકે.

મારી દ્રષ્ટિએ એક સારું પુસ્તક એક સારા મસ્તકને તૈયાર કરે છે. પુસ્તક અને મસ્તકનો જ્યાં સુભગ સમન્વય છે ત્યાં સાચું જ્ઞાન દર્શન છે. સારું પુસ્તક મગજને સાચી સમજ આપી શકે છે.

સાચ્ચેજ એક સારું પુસ્તક મસ્તકનો વિકાસ કરી શકે છે. એક સારો ગ્રંથ ઘણી બધી ગ્રંથિથી આપણને મુક્ત કરી શકે છે. અરે, એક સારું પુસ્તક નવરા પુરુષને પસ્તી થતાં અટકાવી શકે છે એનો સાક્ષાત નમૂનો હું પોતે જ છું.

મારી પુસ્તકાલય પરત્વેની પ્રીતિ પુષ્કળ. લાયબ્રેરી પ્રત્યેનો લગાવ ઘણો. કોઈ પણ નવા ગામ કે શહેરમાં મારો પડાવ હોય તો સહુ પ્રથમ ત્યાંની લાયબ્રેરીની શોધખોળ આદરૂ. એ શહેરના સ્થાયી થયેલા નામાંકિત કવિ-લેખકોના સરનામાં શોધું અને મળવાનો મોકો શોધું.અમદાવાદ જાઉં તો જોવાલાયક વિખ્યાત જગ્યાઓ જોવા કરતાં મને માણેકલાલ જેઠાલાલ લાયબ્રેરી એ જાવું ઝાઝું ગમે. પાટણ જાઉં તો રાણકીવાવ ને બદલે ફતેસિંહ રાવ ગાયકવાડની લાયબ્રેરી જોવી મને ઘણી ગમે.

લખવા - વાંચવાની સમજણ આવી ત્યારથી પુસ્તક અને પુસ્તકાલય મારી પ્રથમ પસંદગી રહી છે. મારી આજની ઉચ્ચ કારકિર્દીના મૂળ મારા ગામની ધૂળમાં પડ્યા છે. ચૂમી લેવાનું મન થાય એવી મારી વતન ભૂમિ ઉનાવાના આઝાદ ચોકમાં આવેલી શ્રી હરનારાયણ ભુદરજી રાવલ સાર્વજનિક પુસ્તકાલય એ મારી પ્રારંભિક પુસ્તક પરબ જ્યાં મેં મારી વાંચનની તરસ સંતોષી છે.

પુસ્તકાલયમાંમાં રોજેરોજ જવું, વાંચવું, પુસ્તકાલય બંધ થાય એટલે એના ઓટલે ગામ ગપાટા મારવા, વડીલ ગ્રંથપાલ વીરચંદ ભાઈ ભાવસાર ઉર્ફે માસ્તરને ખીજવવા , એમની ગાળો સાંભળવી, આવતા જતાંની મજાક મસ્તી કરવી એ બધી પ્રવૃત્તિઓનું નિર્દોષ કેન્દ્ર એટલે મારી ઉનાવાની લાયબ્રેરી. આઝાદ થઈ ગયેલા આઝાદ ચોકના કેટલાક અમે જવાનીયા ક્યારેક કોઈને ત્રાસવાદી જેવા જણાયા હતા એ હકીકતનો ઇનકાર ના થઇ શકે.

અલબત્ત મારો કહેવાનો મતલબ એજ કે ગાયકવાડ સરકારના પ્રગતિશીલ વિચારોને પરિણામ સ્વરૂપ મારા ગામમાં 1932 માં લાયબ્રેરી સ્થપાઈ હતી અને એ લાયબ્રેરીએ જ મને મારી કારકિર્દીમાં કક્કા નો ક ઘૂંટવાથી લઈ કલેક્ટર ના ક સુધીના મુકામ સુધી પહોંચાડ્યો છે.
આજ કારણે મેં મારા કલેકટરના કાર્યકાળમાં ગામડે ગામડે ગ્રંથાલય સ્થાપવા પ્રયાસ આદરેલ.

કોઈ બારી વિનાના ઘરને હું અંધારી કોટડી માનું છું. એજ રીતે લાઈબ્રેરી વિનાના ગામને હું અંધારીયો ખંડ જ સમજું છું. ઘર વિનાની બારી અને લાઈબ્રેરી વિનાનું ગામ મારે મન બેકાર છે.

સાહિત્ય પરત્વે પ્રીતિ, વાંચન પરત્વે વિશેષ રસ રહ્યો છે. એટલે જ આજે શારીરિક, માનસિક અને વૈચારિક રીતે સજ્જ રહી શક્યો છું, એ પણ એક હકીકત છે.

આગળ વધીને હું કહીશ કે ગુજરાત રાજ્યના મોટા મોટા યાત્રાધામોમાં પણ મોટી મોટી લાઈબ્રેરી હોવી જોઈએ. દેવાલયમાં ગ્રંથાલય કે દેવાલયમાં પુસ્તકાલયનો વિચાર શું પ્રગતિશીલ નથી? દર્શનાર્થીઓને દેવના આશીર્વાદની સાથે સાથે વેદના આશીર્વાદ મળે અને નકારાત્મક ગ્રંથિઓથી મુક્ત કરાવે તેવું પવિત્ર ગ્રંથાલય હોવું જોઈએ.

આજના પુસ્તકદિને સહુ અક્ષરના આરાધકો ને આભ ભરી શુભેચ્છાઓ..
Raju Raval Following

રાજુ રાવલ ®®®

પહેલો પહેલો પ્યાર
****************
જીવનમાં પ્રથમવાર ઘટતી કોઈ પણ ઘટનાની સુખદ ક્ષણનું સ્મરણ સદાકાળ રહી જાય છે.પહેલું વહેલું કે પ્રથમ વખતનું કાંઈ બન્યું હોય એ ક્ષણો યાદગાર બનતી હોય છે. પ્રથમ કે પહેલા શબ્દમાં જ વિશેષતા હોય છે. પહલે આપ પહલે આપ કહેવામાં ભરપૂર ભાવ હોય છે.

પારણામાંથી ઉઠી પહેલી વાર પા પા પગલી પાડતા પોતાના કાનુડાની તસ્વીર માની આંખોમાં આજીવન ક્લીક થઈ જાય છે. પહેલીવાર સ્કૂલમાં ડગલું ભર્યાની કે પહેલી વાર કક્કો ઘૂંટયાની ક્ષણો જીવનની પાટી પર હંમેશા ઘૂંટાઈ જાય છે.

પહેલા નંબરે પહેલીવાર પાસ થવું, પ્રથમ નોકરી મળી હોય કે પ્રથમ છોકરી મળી હોય એનો રોમાંચ કંઈક અલગ જ હોય છે .પહેલ વહેલી નોકરી મળવી અને નોકરીનો પહેલ વહેલો પગાર થવો કે પહેલીવાર ક્યાંક સારી પદવી પ્રાપ્ત થાય તેનો ભાવ અલગ જ હોય છે. પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસની વાત હોય કે પ્રથમવારનું બાંધેલ આપણું આશિયાના હોય એનું વિશેષ મહત્વ હોય જ..

અને,પહેલા પહેલા પ્યારમાં માત્ર યાર જ આંખોમાં તરવરે છે.પ્રથમ વારનો પ્રેમ હ્ર્દય સ્પર્શી હોય છે. જીવનનો પ્રથમ પ્યાર આજીવન સંભારણું બની રહે છે,
કોઈની નશીલી નજરનો પહેલી વારનો પ્રેમ હોય, કોઈનો પહેલી વારનો હ્ર્દયંગમ સ્પર્શ હોય કે પ્રથમવાર કોઈ કોઈની મદમસ્ત આંખોનું પ્રથમવાર મિલન હોય કે હેત નીતરતા હોઠોનું પહેલીવારનું ચુંબન હોય કે હરખઘેલા હાથોનું પહેલીવારનું હસ્તધુનન મસ્ત હૈયાઓને ભાવવિભોર બનાવે છે.

પોતાના પ્યારા પાત્રના પ્રથમવારના સ્પર્શથી રોમેરોમમાં રોશની ઝળહળી જાય છે. પ્રથમ રોમાન્સથી રૂંવાડે રૂંવાડે રોમાંચના દિવા પ્રગટી જાય છે. કદાચ પ્રથમવારના હસ્તધુનન પછી ઘરે જઈ હાથ ધોવાનું ય મન ન થાય એ આપણો જાત અનુભવ છે.

પહેલીવાર કોઈ પ્યારા પાત્રને સ્પર્શ્યાની ખુશ્બુ આપણા શ્વાસોમાં આજીવન મહેંકી રહે છે.અને, પરણ્યાની પહેલી પહેલી સુહાગ રાતની રંગીન વાત હોય કે પહેલું પહેલું લાબું લચક ચુંબન આજીવન ચુંબક બની જાય છે.

પરસ્પરના પ્રેમભાવના પ્રતીક રૂપે પરિણીતા પ્રથમવાર ગર્ભવતી થાય એનો રોમાંચ એજ જાણે છે.ઘરે પહેલીવાર પારણું બંધાતુ હોય, પારણામાં પ્રથમ પહેલા ખોળે પુત્ર રૂપે કાનુડો ઝૂલતો હોય તે હરખની અનુભૂતિ અત્યંત આહલાદક હોય છે.
પોતાની પ્રતિકૃતિ જેવા પ્રથમ પુત્રને સુવાવડની પીડા પછી પહેલીવાર જોવાનો માનો હરખ શબ્દોમાં વ્યક્ત ન થઈ શકે. શાયદ પ્રથમની અનુભૂતિની આ પરાકાષ્ઠા કહી શકાય.

જીવનમાં જે ઘટના પહેલી પહેલી કે પ્રથમવારની ઘટે છે તે જીવનમાં ઘટ્ટ રીતે ઘૂંટાઈ જાય છે. એ ક્યારેય જીવનની પાટી પરથી ભૂંસાતી નથી.

રાજુ રાવલ®®®

વાહ ભૈ વાહ..
અસલી ચકલી ને
નકલી માળા..
શું માણસ જાતના ચાળા..
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
આજે વિશ્વ ચકલી દિવસ નિમિત્તે ગતવર્ષની મારી આ પોસ્ટનું આજે પુનરાવર્તન કરું છું. અફસોસ એ વાતનો રહેશે કે કાશ ,બિચારી અભણ ચકલી પાસે અક્ષરજ્ઞાન નથી એટલે આ વાત ભેંસ આગળ ભાગવત તો નહીં થાય ને!!???

અસલી ચકલી
અને
નકલી માળા..
વાહ ભૈ વાહ..
શું માણસ જાતના ચાળા..!!!

વાહ ભૈ વાહ,
અમેય માણસ છીએ.
જુઓને આજે વિશ્વ ચકલી દિવસે અમારા જ કેટલાક બંડખોરો અમારી માણસ જાતની ઘોર ખોદી રહ્યા છે.
આજે ચકલી દિવસ પર
અસલી ચકલીને નકલી માળા પધરાવી અમને શરમાવી રહ્યા છે.

વાહ ભૈ વાહ,
અમેય માણસ છીએ,
અમેય અમારી સદબુદ્ધિ મુજબ અમારા ઘરના માળીયામાં બાંધેલા માળા કે
લીલાંછમ ઝાડ પરના એમના ગુંથેલા માળા અમે કાગવૃત્તિ દાખવી વીંખી નાખ્યાને ઘેઘૂર વડલા પણ વાઢી ને એની જગાએ અમે નિઃસ્વાર્થ ભાવે અમારા પોતાના જ માળા બાંધી દીધા.

વાહ ભૈ વાહ.
અમે ય માણસ છીએ.
આકાશ સાથે શેકહેન્ડ કરતા
આકાશચુંબી એપાર્ટમેન્ટ અમે બાંધ્યા.અને અમારા આકાશગંગા એપાર્ટમેન્ટના આઠમા માળે આઠ બાય આઠના માળામાં અમે એકદમ અજંપાથી રહીએ છીએ.

ચકીબેનના એવર ગ્રીનમાળાને બદલે અમે સિમેન્ટવાળા અમારા જ માળા બાંધીને રહીએ છીએ.અલબત્ત હવે અદ્દલ માણસ રહે છે એવાજ બહુમાળી એપાર્ટમેન્ટ અમે પક્ષીઓના કલ્યાણ માટે બાંધ્યા છે.

વાહ ભૈ વાહ.
અમે ય માણસ છીએ.
પશુ પક્ષી માટે તૃણ ન રાખ્યા કે ન રાખ્યા અમે તરુવર. પશુ પક્ષી માટે ન રાખ્યા ઝાડવા કે ન રાખ્યા ઝાંખરા. માળા માટે રઝળતી ચકલી હોય કે કોયલ હોય. અમારા નિરાળા ચાળા જોઈને એ દુખિયારા હવે માળા બાંધવાની હિંમત નહિ જ કરે.

વાહ ભૈ વાહ..
અમેય માણસ છીએ.
હવે અમે ગાયનો ભાંભરવાનો અવાજ બંધ કરી દીધો.. કોયલનો મીઠો ટહુકો સાંભળવાનો બંધ કરી દીધો. ચકલીની ચીં ચીં સાંભળવાની બંધ. બિચારા આપણા પૂર્વજ બંદરનો હૂપાહૂપ પણ હવે સાંભળવાનો બંધ. હા, અમને ચોવીસ કલાક ટીવી-મોબાઈલનો શોરબકોર ગમે છે પણ પક્ષીઓના કલરવ-કલશોરની હવે અમને એલર્જી છે.

વાહ ભૈ વાહ..
માત્ર દિલમા જ નહિ પણ સામેની દીવાલ પર લખી રાખો કે,
આજ આપણા પાપે એક એક પ્રજાતિ આ પૃથ્વી પરની નષ્ટ થઇ રહી છે..એક દિવસ એવો આવશે કે આપણા જ પાપે મનુષ્ય નામની પ્રજાતિ પણ અવશ્ય લુપ્ત થશે.

વાહ ભૈ વાહ..
અમેય માણસ છીએ.
અમારી સત્યવાદી હરિશ્ચંદ્ર જેવી સચ્ચાઈને કોઈ શિયાળ જેવી લુચ્ચાઇ સમજવાની ગુસ્તાખી ના કરે..!!

પક્ષીઓ પણ બહુમાળી ફ્લેટ્સ જોઈ વિચારતા હશે કે આજ માણસ પોતાના બહુમાળી એપાર્ટમેન્ટ માં સુખી છે કે પક્ષીઓ એમના બહુમાળી એપાર્ટમેન્ટ માં સુખી હશે..!!?

મારે કવિશ્રી રમેશ પારેખ ની પંક્તિઓ ટાંકી સહુને વિશ્વ ચકલી દિવસની શુભેચ્છાઓ તો પાઠવવી છે.

તારો વૈભવ રંગમોલ સોનું ને ચાકર ધાડું ,

મારે આગંણ *ચકલી* બેસે એ મારું રજવાડું

~ વિશ્વ ચકલી દિવસની સહુને શુભેચ્છાઓ ...

રાજુ રાવલ ®®®